بازار سرمایه ایران در تیرماه ۱۴۰۵ شاهد یک تحول مثبت در ساختار مالکیت خود بود. دادههای رسمی مدیریت پژوهش سازمان بورس و اوراق بهادار حاکی از آن است که ارزش کل سبد سرمایهگذاران خارجی فعال در بورس تهران، طی یک سال با رشد ۴۹ درصدی از ۱۸ هزار میلیارد تومان به بیش از ۲۷ هزار میلیارد تومان (۲۷ همت) افزایش یافته است. این جهش، در شرایطی رقم خورده که بازار سرمایه کشور در سالهای اخیر با نوسانات شدید و خروج نقدینگی از سوی سرمایهگذاران داخلی مواجه بوده و ورود سرمایه خارجی میتواند بهعنوان یک دماسنج از وضعیت جذابیت بازار برای سرمایهگذاران بینالمللی تلقی شود.
بررسی ترکیب این سرمایهگذاریها نشان میدهد که اشخاص حقیقی خارجی با سبدی معادل ۲۴.۵ همت، سهم غالب سرمایهگذاری خارجی را به خود اختصاص دادهاند. در مقابل، اشخاص حقوقی خارجی با ارزش سبد بیش از ۲.۵ همت، سهم کوچکتری در کل سرمایهگذاری دارند. همزمان با افزایش ارزش سبد، تعداد سرمایهگذاران خارجی نیز با رشد ۵.۱ درصدی از ۵,۱۰۰ کد به ۵,۳۶۱ کد رسیده است که نشان از گسترش پایگاه سرمایهگذاران خارجی دارد. این ارقام، هرچند در مقایسه با بازارهای منطقه همچنان جزئی است، اما روند صعودی آن میتواند نویدبخش بهبود جو روانی و جذابیت بورس تهران در میان سرمایهگذاران خارجی باشد.
۵ شاخص کلیدی از رشد سرمایهگذاری خارجی در بورس تهران
بررسی ابعاد مختلف این رشد ۴۹ درصدی، نیازمند تحلیل دقیقتری از شاخصهای کمی و کیفی است. در ادامه، پنج شاخص اصلی که تصویر کاملتری از وضعیت سرمایهگذاری خارجی در بورس ارائه میدهد، مورد بررسی قرار گرفته است.
۱. ارزش سبد خارجیها با رشد ۴۹ درصدی به ۲۷ همت رسید
افزایش ارزش سبد سرمایهگذاران خارجی از ۱۸ همت به بیش از ۲۷ همت در بازه یک ساله، رشدی معادل ۴۹ درصد را نشان میدهد. این رشد، بالاتر از نرخ تورم و شاخص کل بورس در همین بازه است. مقایسه با عملکرد شاخص کل که در این مدت حدود ۳۵ درصد رشد داشته، نشان از عملکرد بهتر سبد سرمایهگذاران خارجی نسبت به میانگین بازار دارد و بیانگر آن است که این سرمایهگذاران سهام شرکتهای برتر و با بازدهی بالاتر را انتخاب کردهاند.
۲. سهم ۹۱ درصدی اشخاص حقیقی؛ سلطه سرمایهگذاران خرد خارجی
ترکیب سرمایهگذاران خارجی نشان میدهد که اشخاص حقیقی با سبدی به ارزش ۲۴.۵ همت، حدود ۹۱ درصد از کل سرمایهگذاری خارجی را تشکیل میدهند. این نسبت در حالی است که اشخاص حقوقی با ۲.۵ همت، سهمی کمتر از ۱۰ درصد دارند. این ساختار تفکیکی، بیانگر رویکرد محافظهکارانه نهادهای سرمایهگذاری خارجی و حضور بیشتر سرمایهگذاران خرد بینالمللی در بورس تهران است که ممکن است با هدف بهرهمندی از نرخ ارز و جذابیت قیمت سهام وارد بازار شدهاند.
۳. رشد ۵.۱ درصدی تعداد کدهای معاملاتی خارجی
تعداد کدهای معاملاتی سرمایهگذاران خارجی از ۵,۱۰۰ کد در پایان تیرماه ۱۴۰۴ به ۵,۳۶۱ کد در پایان تیرماه ۱۴۰۵ افزایش یافته است. این رشد ۲۶۱ کدی، معادل ۵.۱ درصد افزایش در تعداد سرمایهگذاران خارجی است. هرچند این رشد عددی بزرگی محسوب نمیشود، اما نشان از تداوم جذب سرمایهگذاران جدید و ادامه روند مثبت ورود سرمایه به بازار دارد. میانگین ارزش هر کد معاملاتی نیز از حدود ۳.۵ میلیارد تومان در سال گذشته به حدود ۵ میلیارد تومان در تیر امسال رسیده که نشان از عمق بیشتر سرمایهگذاری هر فعال خارجی دارد.
۴. تفکیک جنسیتی سرمایهگذاران؛ ۳,۴۸۰ حقیقی در مقابل ۱,۸۸۱ حقوقی
آمار تفکیکی تعداد سرمایهگذاران خارجی حقیقی (۳,۴۸۰ نفر) و حقوقی (۱,۸۸۱ کد) نشان میدهد که نسبت سرمایهگذاران حقیقی به حقوقی حدود ۱.۸۵ به ۱ است. این نسبت در مقایسه با بازارهای مشابه، نشان از سهم بالاتر سرمایهگذاران خرد دارد و میتواند نشانه جذابیت سهام خرد و کمریسکتر برای سرمایهگذاران غیرحرفهای خارجی باشد. نکته قابل تأمل آنکه رشد تعداد کدهای معاملاتی در بخش حقوقی، سرعت کمتری نسبت به بخش حقیقی داشته که میتواند ناشی از ریسکگریزی نهادهای بزرگ سرمایهگذاری باشد.
۵. بهبود ۹ همتی در سبد خارجیها؛ معادل ۵۰ درصد رشد
ارزش سبد سرمایهگذاران خارجی در یک سال ۹ همت (۹,۰۰۰ میلیارد تومان) افزایش یافته است که معادل ۵۰ درصد از ارزش سال پایه است. این رشد ۹ همتی، در شرایطی رقم خورده که شاخص کل بورس نیز در همین بازه حدود ۳۵ درصد رشد کرده است. اختلاف ۱۴ درصدی بین رشد سبد خارجیها و رشد شاخص کل، نشان از عملکرد بهتر انتخاب سهام توسط سرمایهگذاران خارجی دارد. بهعبارت دیگر، این سرمایهگذاران با شناسایی سهام با پتانسیل رشد بالاتر، توانستهاند بازدهی بهتری نسبت به میانگین بازار کسب کنند که خود میتواند نشانه حرفهایتر بودن رویکرد سرمایهگذاری آنها باشد.
آیا روند صعودی سرمایهگذاری خارجی در بورس تداوم خواهد یافت؟
افزایش ۴۹ درصدی ارزش سبد سرمایهگذاران خارجی و رشد ۵.۱ درصدی تعداد کدهای معاملاتی، نشانههایی مثبت اما محتاطانه از بهبود جایگاه بورس تهران در میان سرمایهگذاران بینالمللی است. با این حال، برای قضاوت درباره تداوم این روند، باید چند عامل کلیدی را در نظر گرفت: نخست، تأثیر نرخ ارز بر جذابیت سهام برای سرمایهگذاران خارجی که با افزایش نرخ ارز، ارزش ریالی سبد آنها افزایش مییابد. دوم، ثبات سیاسی و اقتصادی که ریسک سیستماتیک سرمایهگذاری در ایران را تعیین میکند. سوم، تغییرات در مقررات و تسهیل فرآیندهای ورود و خروج سرمایه که میتواند بر تصمیم سرمایهگذاران خارجی اثر بگذارد.
سناریوی محتمل آن است که با توجه به شکاف بین ارزش سبد خارجیها و ظرفیتهای بازار ایران، همچنان پتانسیل رشد وجود داشته باشد، اما سرعت آن به شدت به تحولات سیاسی و اقتصادی وابسته است. در صورت بهبود جو مذاکرات و کاهش ریسکهای سیستماتیک، میتوان انتظار داشت که سهم سرمایهگذاران خارجی از ارزش کل بازار از سطح فعلی (کمتر از ۰.۵ درصد) به سطوح بالاتر افزایش یابد. هرچند رسیدن به جایگاه قابل توجه در میان بازارهای منطقه، نیازمند اصلاحات ساختاری و افزایش شفافیت است، اما روند صعودی فعلی، یک سیگنال اولیه از بازگشت تدریجی اعتماد سرمایهگذاران بینالمللی به بورس تهران محسوب میشود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟