بررسی صادرات و واردات ایران با ترکیه

با طرح محاصره دریایی و قرار گرفتن ایران و آمریکا در فاز جدید جنگ تحمیلی، اهمیت استفاده از مسیرهای مختلف تجاری بیش از پیش شده است. در این راستا، یکی از ظرفیت‌های ترانزیتی کالا، بهره‌گیری از فضای ترانزیتی ترکیه است. اما پیش از طرح این موضوع، مناسب است به صورت کامل با وضعیت تجاری ایران و ترکیه آشنا شد. و سپس در نوشته دیگر حول بحث ترانزیت ورود کرد.

وضعیت تجارت بین ایران و ترکیه

در دسامبر ۲۰۲۵، ایران ۱۸۸ میلیون دلار از ترکیه صادر و ۲۶۱ میلیون دلار وارد کرد که منجر به تراز تجاری منفی ۷۳.۲ میلیون دلار شد.

این آمار نشان‌دهنده تجارت بین ایران و ترکیه و روند خوب تجاری بین این دو کشور است.

بین دسامبر ۲۰۲۴ و دسامبر ۲۰۲۵، صادرات ایران به ترکیه ۱۲.۵ میلیون دلار از ۱۷۵ میلیون دلار به ۱۸۸ میلیون دلار افزایش یافت که نشان از افزایش 7.12 درصد است در حالی که واردات ۱۳.۵ میلیون دلار  از ۲۴۷ میلیون دلار به ۲۶۱ میلیون دلار افزایش یافت که آن نیز نشان از افزایش 5.47 درصدی است.

به عبارتی مجموع صادرات و واردات یا تجارت بین دوکشور روند صعودی خوبی داشته است و بیانگر این امر است که تجارت بین دو کشور فعال‌تر شده است.

در جدول ذیل، تجارت بین ایران و ترکیه از سال 2021 تا 2024 آورده شده است:

به گزارش کاسپین پست به نقل از رسانه‌های ایرانی، در هشت ماه اول سال ۲۰۲۴، تجارت بین دو کشور ۳.۶۶ میلیارد دلار گزارش شده است.

بر اساس این گزارش، صادرات ترکیه به ایران در هشت ماه اول سال ۲۰۲۵ به ۱.۹۸ میلیارد دلار رسیده است که نسبت به مدت مشابه سال گذشته شش درصد کاهش نشان می‌دهد.

واردات ترکیه از ایران در هشت ماه اول سال ۲۰۲۵ نیز نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود دو درصد کاهش یافته و به ۱.۵۸ میلیارد دلار رسیده است. تراز تجاری بین دو کشور از ابتدای سال ۲۰۲۵، ۴۰۰ میلیون دلار به نفع ترکیه بوده است.

صادرات ترکیه به ایران در اوت ۲۰۲۵ نسبت به ماه مشابه سال گذشته چهار درصد کاهش یافته و به ۲۷۰ میلیون دلار رسیده است، اما واردات این کشور از ایران ۲۴ درصد افزایش یافته و به ۲۰۴ میلیون دلار رسیده است.

در ۳ اکتبر، مقامات ارشد تجاری ایران و ترکیه در تهران در مورد راه‌های تعمیق روابط اقتصادی گفتگو کردند و اتاق بازرگانی ایران خواستار اصلاحات تعرفه‌ای برای آزادسازی پتانسیل تجاری دو کشور شد.

ایران و ترکیه ظرفیت گسترش تجارت به ۱۵ تا ۲۰ میلیارد دلار در سال را دارند، اما موانع و محدودیت‌های تعرفه‌ای مانع از آن شده است که کالاهای ایرانی به پتانسیل کامل خود در بازار ترکیه دست یابند. محصولاتی مانند سیمان و کلینکر به عنوان نمونه‌های کلیدی ذکر شدند.

طبق آمار اعلامی، ترکیه چهارمین مقصد برتر صادراتی ایران در سال گذشته بوده است. ترکیه با صادرات کالاهایی به ارزش ۱۲.۴ میلیارد دلار به ایران، سومین منبع اصلی واردات ایران در آن سال بود.

روابط اقتصادی میان ایران و ترکیه در شرایط کنونی بیش از گذشته اهمیت راهبردی یافته است. با فرض محدودیت یا اختلال در مسیرهای سنتی صادراتی مانند تنگه هرمز، ضرورت تنوع‌بخشی به مسیرهای تجاری و ترانزیتی به یک اولویت کلیدی برای ایران تبدیل می‌شود. در این چارچوب ترکیه می‌تواند به‌عنوان یک مسیر جایگزین و کارآمد برای انتقال کالاهای ایرانی ایفای نقش کند.

موقعیت جغرافیایی ترکیه و دسترسی آن به بازارهای اروپایی، این کشور را به یک هاب ترانزیتی مهم تبدیل کرده است. بهره‌گیری از این ظرفیت می‌تواند امکان اتصال ایران به بازارهای اروپا را تسهیل کرده و وابستگی به مسیرهای محدود سنتی را کاهش دهد. این امر  از نظر ژئوپلیتیکی نیز موجب تقویت جایگاه ایران در شبکه‌های تجارت منطقه‌ای خواهد شد.

در نتیجه، توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، تسهیل مقررات گمرکی و تعمیق همکاری‌های دوجانبه با ترکیه، می‌تواند به‌عنوان یک راهبرد مؤثر برای عبور از محدودیت‌های موجود و دستیابی به بازارهای گسترده‌تر به‌ویژه در اروپا مورد توجه سیاست‌گذاران قرار گیرد.