سالها فاجعههای ژئوپلیتیکیای که برنامهریزان سناریو را شبها بیدار نگه میداشت، یکی پس از دیگری رخ داده اما جهش قیمتها کمتر از انتظار بوده است. با این حال، تعطیلی تنگه هرمز یک موضوع بزرگ است.
بسیاری از تحلیلگران امسال مازاد متوسط مایعات نفتی جهان را بیش از ۳ میلیون بشکه در روز پیشبینی میکردند، اما اکنون عرضه جهانی حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز کمتر از نیاز است. هنوز زود است، اما چون قیمت نفت معمولاً رابطه معکوس با سطح ذخایر دارد، یک وقفه طولانی میتواند برنت را به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه برساند.
در واقع، اگر نبود ترازهای نسبتاً راحت پیش از بحران و ذخایر قابل اتکا، شاید همین حالا هم به آن نقطه رسیده بودیم. بخش بزرگی از این اعتبار به صنعت شیل میرسد. طبق دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، رشد مایعات نفتی آمریکا از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۲۵ تقریباً با ۷۰ درصد افزایش عرضه جهانی همزمان بوده است. تولیدکنندگان غیر اوپکی نیمکره غربی از جمله آرژانتین، برزیل، کانادا و گویان هم اخیراً نقش داشتهاند. اما رشد گذشته تا جایی میتواند کمک کند، اگر خروجی فعلی در جنگی با مدت نامعلوم در تنگنا باقی بماند.
سمت تقاضا هم مهم است. فشار اقتصادی شاید شدیدتر باشد و زودتر برسد، اما کاهش حدود ۳۶ درصدی شدت مصرف نفت در تولید ناخالص داخلی واقعی جهان طی ۲۵ سال منتهی به ۲۰۲۴ به جهان زمان بیشتری میدهد. این کاهش عمدتاً حاصل افزایش بهرهوری و متنوعتر شدن اقتصادهاست. اما اگر تردد کشتیها از تنگه بهزودی از سر گرفته نشود، فشار از راه میرسد و عرضه و تقاضا در سطح قیمتی بالاتری به تعادل میرسند.
مسئله جانشینی انرژی هم مطرح است. جایگزینی میان منابع حد و مرز دارد. مثلاً برق بدون داشتن ناوگانی بزرگ از خودروهای هیبریدی شارژی نمیتواند سوختهای نفتی را در حملونقل جایگزین کند.
با این حال، آخرین جنگ بزرگ انرژی یک سابقه معنادار ارائه داد. در سال ۲۰۲۲، تحریمها و جابهجاییهای فیزیکی باعث شد سهم صادراتی روسیه از انرژی حدود ۲۰ درصد کاهش یابد و اثرات آن در زیربخشها پیچید. مهمتر از همه، وقتی محمولههای LNG آسیایی به جای گاز خط لوله روسیه به سمت اروپا منحرف شد، نیروگاههای آسیایی نفت بیشتری سوزاندند. به طور شهودی، اختلال در تنگه میتواند واکنشهای مشابهی مثلاً با بالا بردن استفاده از ظرفیت نیروگاههای زغالسنگی در آسیا ایجاد کند.
*این نوشته، یادداشتی از کوین بوک، مشاور ارشد برنامه امنیت انرژی و تغییر اقلیم موسسه مطالعات راهبردی آمریکا، است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟