-
اندازه متن
+
تقویت گروه بریکس و حرکت آن در جهت ایجاد سازوکارهای غیردلاری، تهدیدی جدی برای منافع آمریکا محسوب میشود و اندیشکدههای این کشور را به موضع گیری واداشته است. در اوایل سال جاری، سه کشور از پنج کشور شمال آفریقا یعنی تونس، الجزایر و مصر، برای پیوستن به بریکس درخواست دادند. بریکس الجزایر و تونس را به عنوان اعضای جدید نپذیرفت. اما، پیوستن مصر و ابراز تمایل الجزایر و تونس نشان میدهد که کشورهای شمال آفریقا میتوانند به حامیان سیاستهای دلارزدایی در بریکس تبدیل شوند. به دلیل گروهبندی و توافقهای تجاری منطقهای موجود، تلاش هماهنگ برای دلارزدایی در شمال آفریقا تهدیدی مهم برای منافع ایالات متحده در منطقه و قاره آفریقا بهطور کلی است. از همین روی، سیاستگذاران ایالات متحده باید این طوفان مالی در شمال آفریقا را به رسمیت شناخته و به آن پاسخ دهند.
اقدامات احتمالی بریکس در مقابله با دلار و سوئیفت
گسترش بریکس تا کنون به دلایلی محدود بوده است. اگرچه این محدودیت به معنای نبود نوعی تهدید برای هژمونی دلار تعریف نمیشود. در این گروه تلاش میشود تا جایگزین دیگری برای دلار به عنوان ارز ذخیره ترجیحی جهان معرفی شود. این فعالیت موجب میشود تا نفوذ ایالات متحده بر سیستم مالی جهانی کاهش یابد. هر گونه تلاش هماهنگ دلارزدایی، به ویژه در قبال رنمینبی چین، توانایی ایالات متحده را برای ایجاد کسریهای بزرگ کاهش و نرخ بهره بدهیهای انباشته را نسبتاً پایین نگه میدارد. معمولاً دلارزدایی به معنای دور شدن از دلار آمریکا به نفع پول ملی است. کشورهایی که در پی کنترل بر سیاستهای پولی و ارزی، بازپس گیری حق مالکیت و کاهش ریسک ارز در سیستم مالی و سایر بخشها هستند، سیاستهای دلارزدایی را با درجات مختلفی از موفقیت آغاز کردهاند.
با این حال، هدف بریکس افزایش استفاده از ارزهای ملی نیست، بلکه جایگزینی دلار آمریکا با «R5»، حروف اول واحد پول پنج کشور موسس بریکس، یا ارزهای دیجیتال چندجانبه بانک مرکزی (یا؛ CBDC) به عنوان ارز جهانی جدید و زیربنای امور مالی بین المللی است. چین و بریکس از این ابزارها به عنوان یک سلاح اقتصادی برای کاهش نفوذ ایالات متحده در سیستم مالی جهانی استفاده میکنند. علاوه بر این، دلارزدایی میتواند اثربخشی رژیمهای تحریمی ایالات متحده را تضعیف کند. این تحریمها متکی به سیستم مالی سوئیفت است که بانکهای جهان جهت برقراری ارتباط امن با یکدیگر از آن استفاده میکنند. با این حال، تغییر به یک CBDC چندجانبه، میتواند سوئیفت را کم اثر کند.
سرمایهگذاری بریکس روی اتحادهای تجاری منطقهای
هنگامی که بریکس اعضای خود را در ماه اوت گسترش داد، بیشتر توجهات به اقتصاد داخلی شش عضو جدید آرژانتین، اتیوپی، مصر، ایران، عربستان و امارات معطوف شد. با این حال، ارزش واقعی گسترش BRICS صرفاً در گنجاندن کشورهای تولیدکننده نفت نیست، بلکه اهمیت آن در عضویت گروههای تجاری مختلف است. پنج کشور اصلی بریکس همه جزو پیشگامان ترتیبات تجاری منطقهای هستند. چین در مشارکت اقتصادی جامع منطقهای، هند در انجمن همکاریهای منطقهای جنوب آسیا، روسیه در اتحادیه اقتصادی اوراسیا و کشورهای مشترک المنافع، برزیل در بازار مشترک جنوبی و آفریقای جنوبی در اتحادیه گمرکی آفریقای جنوبی جایگاه محوری و برجستهای دارند. بنابراین اگر بریکس با موفقیت R5 را به بازار عرضه کند، این امکان وجود دارد که گروههای تجاری این کشورها نیز مجبور به پذیرش R5 شوند.
درکنار این ابزار، همانطور که گفته شد، ایجاد یک ارز دیجیتال جایگزین، مانند CBDC، باعث افزایش تراکنشهای مالی خارج از سیستم سوئیفت این کشورها میشود و با دور زدن سوئیفت میتوانند تاثیر تحریمهای مالی و اقتصادی را کاهش دهند. از همین روی، این امر گزینهای جذاب برای کشورهای تحریمشده آمریکا مانند روسیه، ایران و کره شمالی است. البته، چین قبلاً رقیب سوئیفت، سیستم پرداخت بین بانکی فرامرزی (یا؛ CIPS) را راه اندازی کرده بود. این مکانیسم تسویه بر پایه رنمینبی به سرعت گسترش پیدا کرده و تقریبا 119 شرکت کننده مستقیم و 1304 غیرمستقیم در سراسر جهان را دربر میگیرد. برای چین، استفاده گسترده از CBDCها نیز یک گامی مهم در راستای تضعیف دلار است.
منافع چین در شمال آفریقا
نقش چین در شمال آفریقا اغلب به ادغام منطقه در طرح کمربند و جاده (BRI) تقلیل مییابد، که عمدتاً یک پروژه سرمایه گذاری زیرساختی است. با این حال، منافع چین در شمال آفریقا فراتر از زیرساختها بوده و شامل تلاش جهانی بسیار بزرگتر برای تضعیف نفوذ ایالات متحده در سیستم مالی سنتی میشود. در ماه اکتبر، مصر برای اولین بار اوراق قرضه به یوآن چین منتشر و در ماه آوریل اعلام کرد که قاهره در حال بررسی واردات گندم به روپیه و رنمینبی است. همچنین، بانک روسیه پوند مصر را در فهرست ارزها برای تعیین نرخ مبادله روزانه در برابر روبل قرار داده است.
در سالهای اخیر، چین با انتشار رنمینبی دیجیتال تلاش کرده که دلارزدایی را جذابتر کند. با این حال، پذیرش RMB دیجیتال در خارج از چین کند بوده و کشورهایی مانند روسیه و هند نیز CBDCهای خود را راهاندازی میکنند. برای کشورهای عضو بریکس، تلاش مشترک برای ایجاد ارز دیجیتال تأثیر بیشتری بر سیستم مالی جهانی خواهد داشت، پنج کشور اصلی بریکس 31.5 درصد از تولید ناخالص داخلی جهانی را بر اساس برابری قدرت خرید به خود اختصاص میدهند. این رقم با گنجاندن شش کشور جدید بریکس افزایش یافته و مجموعاً بیش از مجموع کشورهای G7 خواهد بود.
چرا واشنگتن باید دلارزدایی را جدی بگیرد؟
اقدامات صورت گرفته در راستای دلارزدایی توسط بریکس باید سیاستگذاران ایالات متحده را نگران کند. جالب این است که متحدان سنتی ایالات متحده، مانند مصر، عربستان و امارات، در حال واکاوی راههایی برای دلارزدایی هستند و پکن به پیشبرد این روند به آنها کمک میکند. نمونه اخیر چنین همکاریهایی پروژه موسوم به «mBridge» است که براساس آن بانکهای چین، هنگ کنگ، تایلند و امارات به همراه بانک تسویه حسابهای بین المللی، پلتفرم CBDC را برای تسهیل قابلیت همکاری و اتصال ایجاد کردهاند. اگر mBridge بتواند با موفقیت عرضه شود، نشان دهنده ارائه CBDC چندجانبه بوده که بریکس برای مقابله با نفوذ ایالات متحده در سیستم مالی جهانی راه اندازی میکند.
اقدامات بریکس برای دلارزدایی باید باعث نگرانی سیاستگذاران ایالات متحده شود. حرکت هماهنگ توسط چندین بلوک تجاری خارج از سیستم مالی سوئیفت، آسیب مهمی به رژیم تحریمهای موجود ایالات متحده خواهد بود و عملاً یک ابزار مهم سیاست خارجی را حذف میکند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟