اقتصاد ایران برای جهش تولید و فعال‌سازی ظرفیت‌های مردمی، یک فرصت طلایی و ساختارمند در اختیار دارد. در حالی که اسناد بالادستی به‌ویژه سیاست‌های کلی اصل ۴۴سهم ۲۵ درصدی را برای بخش تعاون از تولید ناخالص داخلی هدف‌گذاری کرده‌اند، سهم کنونی ۵ تا ۸ درصدی نشان‌دهنده یک ظرفیت عظیم نهفته و آمادهِ شکوفایی است. آمار اتحادیه بین‌المللی تعاون نشان می‌دهد تعاونی‌ها در جهان بالغ بر ۱.۲ میلیارد عضو دارند حدود ۱۲ درصد جمعیت کره زمین و برای ۲۸۰ میلیون نفر شغل پایدار ایجاد کرده‌اند. این داده‌ها ثابت می‌کند که با ارتقای مفهوم مشارکت مردمی از یک سرمایه‌گذار صرف به یک شریک استراتژیک، می‌توان تخصص‌های پراکنده را به موتورهای تولیدی قدرتمند و مقیاس‌پذیر تبدیل کرد.
چگونه مشارکت مردمی از تامین مالی به خلق ارزش تبدیل می‌شود؟
در الگوهای نوین اقتصاد توسعه، مردم فراتر از سرمایه‌گذاران خردی هستند که پول خود را به بازارهای سهام می‌سپارند. الگوی تعاونی‌های تولیدی و توزیعی، راهکاری موفق برای پیوند دادن سرمایه و نیروی کار است؛ جایی که شهروندان هم‌زمان نقش مالکان سرمایه، مدیران و کارگزاران اصلی تولید را ایفا می‌کنند.
این ادغام میان مالکیت و مدیریت، باعث هم‌افزایی بی‌نظیری در تولید ثروت می‌شود. وقتی نیروی کار حق مداخله مؤثر در تصمیم‌گیری‌ها و نظارت بر فرایندها را داشته باشد، بهره‌وری به‌طور طبیعی افزایش می‌یابد. چارسو اقتصاد پیش‌تر در گزارش اقتصاد مشارکتی و مسیرهای نوین خلق ثروت ظرفیت‌های این مدل را برای توسعه پایدار بررسی کرده است.
تصویر کلان اقتصاد تعاون در جهان
| متغیر | دستاورد جهانی | نهاد مرجع |
|---|---|---|
| جمعیت عضو تعاونی‌ها | ۱.۲ میلیارد نفر ۱۲٪ جمعیت جهان | اتحادیه بین‌المللی تعاون |
| سهم از اشتغال جهانی | ۲۸۰ میلیون شغل ۱۰٪ نیروی کار | اتحادیه بین‌المللی تعاون |
| گردش مالی ۳۰۰ تعاونی برتر | ۲.۱ تریلیون دلار در سال | اتحادیه بین‌المللی تعاون |
| افزایش بهره‌وری نیروی کار | ۹ تا ۱۴ درصد بیشتر از بنگاه‌های سنتی | سازمان بین‌المللی کار |
ادغام کارگر، مدیر و سهام‌دار چه جهشی در بهره‌وری ایجاد می‌کند؟
برتری نهادی تعاونی‌ها بر بنگاه‌های سنتی، در همسویی کامل منافع است. مطالعات سازمان بین‌المللی کار نشان می‌دهد بهره‌وری نیروی کار در تعاونی‌های کارگری بین ۹ تا ۱۴ درصد بالاتر از سایر بنگاه‌هاست.
این موفقیت ریشه در یک مکانیسم روشن اقتصادی دارد. در تعاونی‌ها، مدیریت دموکراتیک هر عضو یک رأی دارد و مازاد درآمد بر اساس میزان مشارکت عملیاتی افراد توزیع می‌گردد. تجمیع سرمایه انسانی با سرمایه فیزیکی باعث می‌شود انگیزه کارگران برای نوآوری و کاهش ضایعات به بالاترین حد برسد.
نتیجه این ساختار، شفافیت بالا و افت شدید هزینه‌های مبادله است، زیرا مالکان خود به‌صورت روزمره و دلسوزانه بر خطوط تولید نظارت دارند.
کدام بخش‌های اقتصادی آماده شکوفایی با الگوی تعاون هستند؟
الگوی تعاونی انعطاف‌پذیری بالایی دارد و می‌تواند به‌عنوان موتور محرک در بخش‌های کلیدی اقتصاد عمل کند. در بخش کشاورزی،کشاورزان می‌توانند با تجمیع منابع، صنایع تبدیلی، سیلوها و سردخانه‌ها را به صورت مستقل تأسیس کنند. مدل‌های موفقی نظیر تعاونی‌های لبنی در هلند نشان می‌دهند که این الگو حاشیه سود را به‌طور کامل به تولیدکننده بازمی‌گرداند و قدرت صادراتی خلق می‌کند در حوزه صنایع کوچک و متوسط نیز،کارگاه‌های کوچک با تشکیل یک تعاونی تأمین نیاز می‌توانند ماشین‌آلات مدرن را به‌صورت عمده خریداری کرده و با ایجاد یک برند مشترک و قدرتمند، بازارهای بین‌المللی را فتح کنند. اقتصاد دیجیتال و پلتفرم‌های محلی از دیگر زمینه‌های مستعد برای شکوفایی الگوی تعاون هستند؛ به‌ویژه از طریق تعاونی‌های پلتفرمی در اقتصاد گیگ که به رانندگان، برنامه‌نویسان و سایر فعالان این حوزه امکان می‌دهد مالکیت و مدیریت پلتفرم‌های خود را بر عهده بگیرند.پتانسیل‌های این بخش در تحلیل نوآوری در اقتصاد دیجیتال و توانمندسازی نیروی کار نیز واکاوی شده است.
پرسش‌های پرتکرار درباره اقتصاد تعاون
تفاوت اصلی و نقطه قوت تعاونی نسبت به شرکت سهامی چیست؟
در تعاونی‌ها، مدیریت دموکراتیک ، هر عضو یک رأی حاکم است و سود بر اساس میزان حضور، تلاش و مشارکت عملیاتی فرد در تولید توزیع می‌شود؛ الگویی که انگیزه کار تیمی را به حداکثر می‌رساند.
چرا بهره‌وری در تعاونی‌های تولیدی بالاتر است؟
زیرا کارگران مالکان ارزش‌افزوده نهایی به شمار می‌روند. این ساختار، منافع فردی را با موفقیت جمعی گره می‌زند و باعث ارتقای کیفیت، نوآوری مداوم و کاهش هزینه‌های تولید می‌شود.
تعاونی پلتفرمی چگونه به کاربران کمک می‌کند؟
این مدل نوین در اقتصاد دیجیتال، مالکیت اپلیکیشن‌ها و پلتفرم‌های خدماتی را به صورت مستقیم در اختیار کاربران و ارائه‌دهندگان خدمات قرار می‌دهد تا تمام سود حاصل از فناوری به خود جامعه کاربری بازگردد.
چگونه می‌توان سهم تعاون را در اقتصاد ایران افزایش داد؟
با توسعه آموزش‌های مدیریت مشارکتی، حمایت نهادهای مالی از تعاونی‌های نوپا، و ارائه مشوق‌های مالیاتی هدفمند، می‌توان سرمایه‌های خرد را با سرعتی بالا به سمت این بخش مولد هدایت کرد.
گذار به شراکت استراتژیک برای خلق ثروت ملی
اقتصادهای موفق جهان نشان داده‌اند که مشارکت مردم، کلید طلایی توسعه پایدار است. داده‌های جهانی به‌وضوح اثبات می‌کند که تعاونی‌ها با ۲.۱ تریلیون دلار گردش مالی، قدرتمندترین ابزار برای خلق ثروت ملی و اداره اقتصاد در مقیاس‌های بسیار بزرگ هستند.
فرصت بزرگ اقتصاد ایران در این است که با تغییر نگاه به شهروندان، آن‌ها را از تأمین‌کننده پول به شریک استراتژیک و مدیر تولید ارتقا دهد. با حمایت از شکل‌گیری تعاونی‌های نوین، ظرفیت عظیم تخصص‌های پراکنده جوانان و سرمایه‌های خرد خانوارها به‌راحتی به چرخه تشکیل سرمایه متصل شده و مسیر رسیدن به سهم ۲۵ درصدی در اقتصاد، هموار و دست‌یافتنی خواهد شد.
منابع گزارش
- International Cooperative Alliance (ICA) | World Cooperative Monitor داده‌های کلان و موفقیت‌های جهانی اقتصاد تعاون
- International Labour Organization (ILO) | Cooperatives and the World of Work شواهد آماری درباره ارتقای ۹ تا ۱۴ درصدی بهره‌وری نیروی کار
- مرکز پژوهش‌های مجلس | بررسی ظرفیت‌های سیاست‌های کلی اصل ۴۴ در بخش تعاون داده‌های مربوط به اهداف و ظرفیت‌های توسعه تعاون در ایران
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟