ایران با برخورداری از زیرساخت‌های بندری گسترده در سواحل جنوبی دریای خزر، از ظرفیت قابل‌توجهی برای توسعه تجارت دریایی و افزایش سهم خود از ترانزیت منطقه‌ای برخوردار است. بر اساس اعلام مدیرعامل سازمان بنادر و دریانوردی، سهم ایران از ظرفیت زیرساختی بنادر دریای خزر ۲۱ درصد است و کشور با ۵۰ پست اسکله، پس از روسیه در رتبه دوم قرار دارد.
در عین حال، ایران با ۸ هزار و ۵۳۹ متر طول اسکله، رتبه نخست کشورهای حاشیه خزر را از این نظر در اختیار دارد. این مزیت زیرساختی در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که توسعه مسیرهای تجاری شمال کشور و تقویت ارتباطات اقتصادی با روسیه و کشورهای آسیای مرکزی، از محورهای مهم سیاست حمل‌ونقل و تجارت خارجی ایران محسوب می‌شود.
بروز رسانی 14 آبان: ایران با برخورداری از ۵۰ پست اسکله و ۱۰۴ فروند شناور، یکی از بازیگران مهم حمل‌ونقل دریایی خزر است. با این حال، اختلاف سهم زیرساخت‌های بندری و ناوگان دریایی نشان‌دهنده ظرفیت توسعه حمل‌ونقل و تجارت منطقه‌ای است.
سهم ایران از زیرساخت‌های بندری دریای خزر چقدر است؟
ایران چه جایگاهی در میان کشورهای حاشیه دریای خزر دارد؟ طبق اظهارات مدیرعامل سازمان بنادر، سهم کشور از ظرفیت زیرساختی بنادر این دریا به ۲۱ درصد می‌رسد.
پنج کشور ایران، روسیه، قزاقستان، جمهوری آذربایجان و ترکمنستان در حاشیه دریای خزر قرار دارند و زیرساخت‌های بندری آن‌ها نقش مهمی در جابه‌جایی کالا و توسعه روابط تجاری منطقه ایفا می‌کند.
همچنین، بر اساس آمار اعلام‌شده، در مجموع ۲۱۳ پست اسکله در بنادر این پنج کشور وجود دارد که ۵۰ پست آن متعلق به ایران است.
ایران از نظر تعداد اسکله در دریای خزر چه رتبه‌ای دارد؟
بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، روسیه با ۵۷ پست اسکله در رتبه نخست و ایران با ۵۰ پست اسکله در رتبه دوم قرار دارند.
| شاخص | ایران | روسیه |
| تعداد پست اسکلت | ۵۰ | ۵۷ |
| سهم از مجموع ۲۱۳ پست اسکله | ۲۳.۵٪ | ۲۶.۸٪ |
| تعداد شناور | ۱۰۴ فروند | 404 |
| سهم اعلام شده از ناوگان | حدود ۱۷٪ | حدود ۷۰٪ |
این تفاوت نشان می‌دهد توسعه ناوگان تجاری می‌تواند یکی از محورهای مهم افزایش بهره‌برداری از زیرساخت‌های بندری ایران باشد.
توسعه ناوگان تجاری ایران می‌تواند به افزایش ظرفیت حمل کالا، کاهش وابستگی به خدمات حمل دریایی خارجی و تقویت درآمدهای حمل‌ونقل کمک کند.
البته تعداد شناورها به‌تنهایی شاخص کاملی برای سنجش قدرت ناوگان نیست و ظرفیت بارگیری، سن کشتی‌ها و تعداد سفرهای سالانه نیز اهمیت دارند.
بنادر شمالی ایران چه نقشی در تجارت و تأمین کالاهای اساسی دارند؟
طبق گزارش منتشرشده از اظهارات محمد شکیبی‌نسب، مدیرعامل سازمان بنادر و دریانوردی، ظرفیت اسمی بنادر شمالی ایران حدود ۳۰ میلیون تن است و برنامه‌ریزی برای افزایش توان تخلیه کالاهای اساسی تا سقف سالانه ۱۷ میلیون تن انجام شده است.
همچنین ایران حدود ۲۳ درصد عملیات تخلیه و بارگیری کالا در دریای خزر را به خود اختصاص داده است.
این ظرفیت در شرایطی اهمیت دارد که بنادر شمالی می‌توانند به تنوع‌بخشی مسیرهای واردات کالاهای اساسی و کاهش تمرکز تجارت خارجی بر مسیرهای جنوبی کمک کنند.
با این حال، ظرفیت اسمی ۳۰ میلیون تنی و هدف ۱۷ میلیون تنی تخلیه کالاهای اساسی، به معنای تحقق این حجم از عملیات نیست. دستیابی به هدف تعیین‌شده نیازمند نوسازی تجهیزات، توسعه انبارداری و بهبود ارتباط بنادر با شبکه حمل‌ونقل داخلی است.
بنادر شمالی چگونه در شرایط محاصره دریایی خلیج فارس به کمک اقتصاد ایران می‌آیند؟
در شرایطی که محدودیت‌های دریایی و اختلال احتمالی در مسیرهای تجاری خلیج فارس می‌تواند تأمین کالاهای اساسی و مواد اولیه تولید را با چالش مواجه کند، ظرفیت بنادر شمالی ایران در دریای خزر به یکی از مهم‌ترین مسیرهای جایگزین برای حفظ جریان تجارت خارجی کشور تبدیل می‌شود. برخورداری ایران از ۲۱ درصد ظرفیت زیرساختی بنادر خزر و ۵۰ پست اسکله، امکان تقویت مبادلات تجاری با روسیه و کشورهای آسیای مرکزی را فراهم می‌کند.
در صورت تشدید محاصره دریایی یا محدودیت تردد کشتی‌ها در خلیج فارس، بنادر شمالی می‌توانند بخشی از بار وارداتی کشور، به‌ویژه غلات، نهاده‌های دامی، مواد اولیه و کالاهای اساسی را از مسیر دریای خزر دریافت کنند. این ظرفیت علاوه بر کاهش وابستگی به بنادر جنوبی، می‌تواند به حفظ فعالیت واحدهای تولیدی و جلوگیری از اختلال گسترده در زنجیره تأمین کمک کند.
توسعه بنادر خزر چگونه به افزایش درآمدهای ترانزیتی ایران کمک می‌کند؟
موقعیت جغرافیایی ایران در جنوب دریای خزر، امکان اتصال مسیرهای تجاری روسیه و آسیای مرکزی به بنادر جنوبی کشور را فراهم می‌کند.
در این میان، توسعه کریدور بین‌المللی شمال–جنوب می‌تواند زمینه افزایش حمل کالا از مسیر ایران را تقویت کند.
افزایش ترانزیت کالا علاوه بر درآمد حمل‌ونقل، می‌تواند تقاضا برای خدمات انبارداری، بیمه، تعمیرات کشتی، حمل ریلی و فعالیت شرکت‌های لجستیکی را افزایش دهد.
با این حال، بهره‌برداری از این فرصت به عواملی مانند تکمیل زیرساخت‌های ریلی و جاده‌ای، کاهش زمان توقف کالا در بنادر، رقابتی‌بودن هزینه حمل و همکاری تجاری کشورهای منطقه بستگی دارد.
جمع‌بندی؛ زیرساخت‌های بندری ایران چگونه به مزیت اقتصادی تبدیل می‌شوند؟
سهم ۲۱ درصدی ایران از ظرفیت بنادر دریای خزر، برخورداری از ۵۰ پست اسکله و جایگاه دوم از نظر تعداد اسکله، نشان‌دهنده ظرفیت قابل‌توجه کشور در حمل‌ونقل دریایی شمال است.
با این حال، سهم حدود ۱۷ درصدی ایران از ناوگان دریایی خزر نشان می‌دهد توسعه کشتی‌های تجاری و افزایش توان عملیاتی بنادر همچنان اهمیت دارد.
تبدیل این ظرفیت زیرساختی به درآمد پایدار ترانزیتی، نیازمند سرمایه‌گذاری هم‌زمان در ناوگان، تجهیزات بندری و شبکه حمل‌ونقل پسکرانه‌ای است. چنین رویکردی می‌تواند به تقویت تجارت منطقه‌ای، تنوع‌بخشی مسیرهای تأمین کالا و توسعه اقتصاد دریامحور ایران کمک کند.
سؤالات متداول
۱. سهم ایران از ظرفیت بنادر دریای خزر چقدر است؟
طبق اعلام مدیرعامل سازمان بنادر و دریانوردی، ایران حدود ۲۱ درصد ظرفیت بنادر حاشیه دریای خزر را در اختیار دارد.
۲. ایران چند پست اسکله در دریای خزر دارد؟
بر اساس آمار ارائه‌شده، ایران با ۵۰ پست اسکله پس از روسیه با ۵۷ پست در جایگاه دوم قرار دارد.
۳. سهم ایران از ناوگان دریای خزر چقدر است؟
طبق ارقام خبر ارسالی، ایران با ۱۰۴ فروند شناور حدود ۱۷ درصد ناوگان این دریا را در اختیار دارد.
۴. ظرفیت بنادر شمالی ایران چقدر است؟
ظرفیت اسمی بنادر شمالی حدود ۳۰ میلیون تن اعلام شده و افزایش توان تخلیه سالانه کالاهای اساسی تا ۱۷ میلیون تن هدف‌گذاری شده است.
منابع و مستندات
- خبرگزاری مهر؛ سهم ۲۱ درصدی ایران از ظرفیت بنادر خزر، ۱۳ آبان ۱۴۰۵
- خبرگزاری تسنیم؛ برنامه افزایش توان تخلیه کالاهای اساسی در بنادر شمالی، ۱۴ آبان ۱۴۰۵
- خبرگزاری تسنیم؛ برنامه توسعه ظرفیت ناوگان ایران در دریای خزر
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟