تنگه هرمز گلوگاه انرژی جهان است؛ آبراهی باریک میان ایران و عمان که پیش از جنگ ۲۰۲۶ یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت و LNG جهان بود. آخرین جدول رسمی امنیت انرژی اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) نشان میدهد میانگین جریان نفت و فرآورده از هرمز از ۲۱.۶ میلیون بشکه در روز در فصل چهارم ۲۰۲۵ به ۴.۹ میلیون بشکه در روز در فصل دوم ۲۰۲۶ کاهش یافته و جریان LNG نیز از ۱۰.۵ به ۰.۸ میلیارد فوتمکعب در روز رسیده است. دادههای تازه Kpler نیز نشان میدهد در ۱۵ سپتامبر فقط چهار شناور کالایی از تنگه عبور کردند؛ با این حال، برای تحلیل هرمز باید میان «میانگین فصلی جریان انرژی»، «تعداد روزانه کشتیها»، «بارگیری نفت»، «عبور تاریک با AIS خاموش» و «هزینه بیمه جنگ» تفاوت گذاشت.
این صفحه هاب اصلی چارسو اقتصاد برای پاسخ به پرسشهای «تنگه هرمز چیست؟»، «چرا تنگه هرمز گلوگاه انرژی جهان است؟» و «چه میزان نفت و LNG از تنگه هرمز عبور میکند؟» است. برای بررسی تخصصیتر داده فصلی نفت، گزارش «جریان نفت تنگه هرمز از ۲۱.۶ به ۴.۹ میلیون بشکه در روز» را بخوانید.
تنگه هرمز چیست و چرا گلوگاه انرژی جهان است؟
تنگه هرمز آبراهی راهبردی میان ایران و عمان است که خلیج فارس را به دریای عمان و سپس اقیانوس هند متصل میکند. ایران در شمال تنگه و شبهجزیره مسندم عمان در جنوب آن قرار دارند.
در باریکترین بخش، عرض تنگه حدود ۲۱ مایل است. مسیرهای کشتیرانی رفت و برگشت در سامانه تفکیک تردد هر کدام حدود دو مایل پهنا دارند و یک منطقه حائل تقریباً دو مایلی آنها را از یکدیگر جدا میکند.
اهمیت هرمز فقط از جغرافیای باریک آن نمیآید. بخش بزرگی از تولید نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس و بخش مهمی از LNG قطر برای رسیدن به بازارهای جهانی باید از این آبراه عبور کند. به همین دلیل اختلال در هرمز میتواند همزمان بر عرضه فیزیکی انرژی، کرایه نفتکش، بیمه جنگ، قیمت نفت و LNG و انتظارات تورمی اثر بگذارد.
منبع جغرافیا و اهمیت ساختاری: U.S. Energy Information Administration.
چقدر نفت جهان از تنگه هرمز عبور میکند؟
پیش از جنگ ۲۰۲۶، تنگه هرمز یکی از بزرگترین گلوگاههای انتقال نفت جهان بود. طبق جدول امنیت انرژی EIA، میانگین کل جریان نفت خام، میعانات و فرآوردههای نفتی از هرمز در فصل چهارم ۲۰۲۵ حدود ۲۱.۶ میلیون بشکه در روز بود.
از این مقدار، حدود ۱۵.۹ میلیون بشکه در روز نفت خام و میعانات و ۵.۷ میلیون بشکه در روز فرآوردههای نفتی بود.
در فصل اول ۲۰۲۶ جریان کل نفت هرمز به ۱۴.۹ میلیون بشکه در روز کاهش یافت و در فصل دوم به ۴.۹ میلیون بشکه در روز رسید.
بنابراین میانگین فصلی جریان نفت هرمز در فصل دوم ۲۰۲۶ معادل حدود ۲۲.۷ درصد سطح فصل چهارم ۲۰۲۵ بود. این افت نشان میدهد چرا هرمز در سال ۱۴۰۵ از یک «ریسک ژئوپلیتیکی» به یکی از متغیرهای مستقیم بازار جهانی انرژی تبدیل شده است.
جدول آخرین وضعیت نفت، LNG، کشتیها، قیمت نفت و بیمه تنگه هرمز
| شاخص | آخرین رقم معتبر | دوره | منبع |
|---|---|---|---|
| کل نفت و فرآورده عبوری | ۲۱.۶ → ۴.۹ میلیون بشکه در روز | ۴Q۲۰۲۵ → ۲Q۲۰۲۶ | EIA |
| نفت خام و میعانات | ۱۵.۹ → ۳.۷ میلیون بشکه در روز | ۴Q۲۰۲۵ → ۲Q۲۰۲۶ | EIA |
| فرآوردههای نفتی | ۵.۷ → ۱.۱ میلیون بشکه در روز | ۴Q۲۰۲۵ → ۲Q۲۰۲۶ | EIA |
| LNG عبوری | ۱۰.۵ → ۰.۸ میلیارد فوتمکعب در روز | ۴Q۲۰۲۵ → ۲Q۲۰۲۶ | EIA |
| تردد روزانه شناورها | ۴ شناور | ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۶ | Reuters / Kpler |
| میانگین ۱۰روزه تردد | ۱۸ شناور در روز | تا ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۶ | Reuters / Kpler |
| نفت برنت | حدود ۱۰۵.۸۳ دلار در هر بشکه | ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ | Reuters |
| هزینه بیمه و ریسک عبور | حق بیمه جنگ در برخی معاملات تا حدود ۱۰٪ ارزش محموله | سپتامبر ۲۰۲۶ | Reuters / ENOC |
| هزینه کل اضافی عبور | حدود ۱۰ تا ۲۰ میلیون دلار در برخی سفرها | سپتامبر ۲۰۲۶ | Reuters / ENOC |
نکته مهم: این شاخصها واحد و دوره زمانی یکسان ندارند. ارقام ۲۱.۶ و ۴.۹ میلیون بشکه، میانگین فصلی EIA هستند؛ چهار شناور یک شمارش روزانه Kpler است؛ قیمت برنت یک شاخص بازار است و بیمه جنگ نیز هزینه پوشش ریسک برای سفر یا محموله محسوب میشود. جمعکردن یا مقایسه مستقیم این اعداد بدون توجه به واحد آنها میتواند تصویر غلطی از وضعیت هرمز ایجاد کند.
آخرین گزارش EIA درباره تنگه هرمز چه میگوید؟
نسخه سپتامبر Short-Term Energy Outlook اداره اطلاعات انرژی آمریکا در ۹ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شده و نسخه بعدی برای ۶ اکتبر برنامهریزی شده است.
EIA در چشمانداز سپتامبر پیشبینی میکند تولید نفت خاورمیانه در ماههای آینده با افزایش تدریجی جریان از تنگه هرمز و استفاده بیشتر از مسیرهای جایگزین افزایش پیدا کند. با این حال، این نهاد فرض میکند محدودیت صادرات نفت خاورمیانه تا پایان سال ۲۰۲۶ بهطور کامل برطرف نشود و تولید منطقه تا فصل دوم ۲۰۲۷ پایینتر از میانگین پیش از درگیری باقی بماند.
میانگین قیمت نفت برنت در اوت نیز طبق EIA حدود ۹۱ دلار در هر بشکه بوده؛ هفت دلار بیشتر از ژوئیه. EIA افت ذخایر جهانی نفت و محدودیت صادرات خاورمیانه را از عوامل بالا ماندن قیمتها میداند.
با وجود انتشار STEO سپتامبر، آخرین جدول تفصیلی «Global Energy Security Data» برای حجم عبور از گلوگاهها همچنان دادههای فصل دوم ۲۰۲۶ را ارائه میکند. بنابراین ارقام ۲۱.۶ و ۴.۹ میلیون بشکه برای مقایسه ساختاری قبل و بعد از بحران همچنان معتبرترین جدول رسمی EIA هستند.
منابع: STEO سپتامبر ۲۰۲۶ و Global Energy Security Data.
آخرین وضعیت تردد کشتیها در تنگه هرمز چیست؟
تازهترین داده Kpler نشان میدهد تردد قابل ردیابی در هرمز همچنان بسیار نوسانی و پایینتر از شرایط عادی است.
در روز سهشنبه ۱۵ سپتامبر فقط چهار شناور از تنگه عبور کردند؛ دو شناور وارد خلیج فارس و دو شناور از آن خارج شدند. این رقم از هفت شناور روز قبل کمتر بود و فاصله زیادی با میانگین ۱۰روزه ۱۸ شناور در روز داشت.
نکته مهمتر اینکه در میان چهار عبور ثبتشده آن روز، هیچ نفتکش بسیار بزرگ VLCC و هیچ کشتی LNGبر ثبت نشد.
با این حال، شمارش AIS معادل کل تردد واقعی نیست. برخی کشتیها برای کاهش قابلیت ردیابی فرستندههای خود را خاموش میکنند یا از الگوهای موسوم به «dark crossing» استفاده میکنند. بنابراین آمار روزانه Kpler باید بهعنوان شاخص تردد قابل مشاهده خوانده شود، نه شمارش قطعی تمام شناورها.
منبع: Reuters / Kpler، ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
چرا چهار کشتی به معنی عبور فقط چند میلیون بشکه نفت نیست؟
تعداد کشتیها را نمیتوان مستقیماً به حجم نفت تبدیل کرد. نوع شناور، ظرفیت، میزان بارگیری، جهت حرکت و محموله هر کشتی متفاوت است.
تعداد کشتی یک شاخص ترافیکی است
این عدد نشان میدهد چند شناور قابل ردیابی عبور کردهاند، نه اینکه چه مقدار نفت یا LNG جابهجا شده است.
ظرفیت شناورها یکسان نیست
یک VLCC میتواند حدود دو میلیون بشکه نفت حمل کند، در حالی که یک نفتکش فرآورده یا شناور کوچکتر ظرفیت بسیار کمتری دارد.
همه کشتیها نفتکش نیستند
کشتیهای فلهبر، فرآورده، LPG و سایر شناورهای تجاری نیز در شمارش تردد قرار میگیرند.
AIS خاموش بخشی از تصویر را پنهان میکند
در شرایط پرریسک، بخشی از عبورها ممکن است در داده عمومی ردیابی نشوند.
عبور تاریک نفتکشها چه تغییری در آمار هرمز ایجاد کرده است؟
یکی از مهمترین تحولات سال ۲۰۲۶ افزایش استفاده از عبورهای موسوم به «dark crossing» است؛ یعنی حرکت شناور با خاموش یا محدود کردن سامانه شناسایی خودکار AIS.
بررسی رویترز در ۹ سپتامبر نشان داد با وجود این عبورهای پنهان، صادرات نفت کشورهای خلیج فارس همچنان پایینتر از سطح پیش از جنگ باقی مانده است. دادههای صنعتی مورد استناد رویترز نشان میداد صادرات روزانه منطقه در محدوده ۱۵ تا ۱۶ میلیون بشکه قرار گرفته و هنوز بخشی قابل توجه از جریان پیش از جنگ بازیابی نشده است.
این تحول یک پیام مهم برای خواندن آمار هرمز دارد: کاهش تعداد نقاط AIS الزاماً به همان نسبت به معنی کاهش حجم واقعی نفت نیست، اما افزایش عبورهای تاریک نیز به معنی عادیشدن تجارت نیست.
منبع: Reuters؛ عبورهای تاریک نفت از هرمز.
چرا LNG تنگه هرمز آسیبپذیرتر از نفت است؟
طبق جدول EIA، جریان LNG از هرمز از حدود ۱۰.۵ میلیارد فوتمکعب در روز در فصل چهارم ۲۰۲۵ به فقط ۰.۸ میلیارد فوتمکعب در روز در فصل دوم ۲۰۲۶ کاهش یافت.
یعنی جریان ثبتشده LNG در فصل دوم به حدود ۷.۶ درصد سطح فصل چهارم ۲۰۲۵ رسیده بود؛ در حالی که برای کل جریان نفت این نسبت حدود ۲۲.۷ درصد بود.
LNG نسبت به نفت خام به زنجیره تخصصیتری وابسته است: واحد مایعسازی، مخازن برودتی، پایانه LNG، کشتی مخصوص و پایانه دریافت. نفت خام در مقایسه انعطاف بیشتری در ذخیرهسازی، نوع نفتکش و برخی مسیرهای جایگزین دارد.
اثر بحران اکنون در بازار جهانی LNG نیز قابل مشاهده است. رویترز در سپتامبر گزارش داد اختلال خاورمیانه حدود ۳۶ میلیون تن LNG را از بازار خارج کرده و قیمت نقدی LNG آسیا که پیش از بحران حدود ۱۰ دلار به ازای هر MMBtu بود، در مقاطعی به نزدیکی ۳۰ دلار رسیده است.
برای بررسی ساختار صادرات قطر، گزارش «آشنایی با سه شرکت بزرگ انرژی قطر» را بخوانید.
ویدیو؛ تردد شناورها در تنگه هرمز از مسندم عمان
رویترز در ۲ سپتامبر ۲۰۲۶ تصاویری ویدیویی از شناورهای حاضر در محدوده تنگه هرمز از سمت مسندم عمان منتشر کرده است. این ویدیو نمای واقعی جغرافیای تنگه و حضور شناورها در یکی از حساسترین مسیرهای انرژی جهان را نشان میدهد.
مشاهده ویدیوی رویترز از تنگه هرمز و مسندم عمان
توضیح فنی: Reuters Connect لینک مستقیم فایل MP4 عمومی ارائه نمیکند؛ بنابراین قراردادن URL صفحه Reuters Connect داخل ویژگی src تگ video صحیح نیست. اگر فایل دارای مجوز روی سرور چارسو بارگذاری شد، URL فایل MP4 را به تگ video اضافه کنید. تا آن زمان لینک منبع رسمی زیر ویدیو باقی بماند.
چرا عدد ۱۷ میلیون بشکه با ۴.۹ میلیون بشکه تناقض ندارد؟
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، در ۲ سپتامبر گفت در یک روز مشخص حدود ۱۷ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرده است.
این عدد یک حجم روزانه اعلامشده است، نه میانگین فصل. در مقابل، رقم ۴.۹ میلیون بشکه در روز EIA میانگین کل فصل دوم ۲۰۲۶ است.
۴.۹ میلیون بشکه در روز
میانگین رسمی یک دوره سهماهه است و برای مقایسه ساختاری با دوره پیش از جنگ کاربرد دارد.
۱۷ میلیون بشکه
حجم اعلامشده برای یک روز مشخص است و میتواند تحت تأثیر آزادشدن صف کشتیها، عبورهای هماهنگشده یا تعریف متفاوت جریان قرار گیرد.
چهار شناور
تعداد کشتیهای قابل ردیابی در ۱۵ سپتامبر است و بهتنهایی حجم نفت عبوری را مشخص نمیکند.
منبع عدد ۱۷ میلیون بشکه: Reuters.
بیمه جنگ چگونه هزینه عبور از تنگه هرمز را بالا برده است؟
ریسک هرمز فقط در قیمت نفت دیده نمیشود. بازار بیمه دریایی یکی از سریعترین شاخصها برای اندازهگیری هزینه ناامنی است.
پل بردشاو، مدیر شرکت ENOC، در سپتامبر گفت هزینه عبور نفتکشها از هرمز پس از جنگ بهشدت افزایش یافته است. بر اساس گزارش رویترز، حق بیمه جنگ در برخی موارد میتواند تا حدود ۱۰ درصد ارزش محموله برسد و مجموع هزینه اضافی عبور برای بعضی سفرها در محدوده ۱۰ تا ۲۰ میلیون دلار قرار گیرد.
این افزایش هزینه باعث شده برخی فعالان بازار پوشش بیمهای کمتری خریداری کنند و برخی شرکتهای ملی نفت مدیریت حملونقل دریایی خود را مستقیماً در دست بگیرند.
منبع تازه: Reuters / ENOC.
برای بررسی تخصصی ساختار این هزینه، گزارش «بیمه جنگ تنگه هرمز» را بخوانید.
چرا بیمه جنگ «مالیات پنهان ناامنی» است؟
کرایه نفتکش افزایش پیدا میکند
مالک کشتی بخشی از هزینه بیمه و ریسک بالاتر را وارد نرخ حمل میکند.
قیمت تحویلشده انرژی بالا میرود
هزینه واقعی واردات فقط قیمت نفت یا LNG نیست؛ حمل، بیمه، تأخیر و ریسک نیز بخشی از قیمت نهایی هستند.
سرمایه بیشتری در مسیر حمل قفل میشود
مسیر طولانیتر یا زمان انتظار بیشتر، سرمایه در گردش شرکتهای انرژی و کشتیرانی را افزایش میدهد.
ریسک به تورم منتقل میشود
افزایش هزینه انرژی و حمل میتواند از طریق سوخت، تولید و لجستیک به قیمت سایر کالاها منتقل شود.
قیمت نفت برنت در تازهترین مرحله بحران هرمز چقدر است؟
بازار نفت از زمان انتشار اولیه این گزارش تغییر محسوسی کرده است. برنت که در ۸ سپتامبر حدود ۹۷.۴۹ دلار معامله میشد، در ۱۶ سپتامبر پس از نوسان شدید بازار حدود ۱۰۵.۸۳ دلار در هر بشکه قرار گرفت.
قیمت نفت فقط تابع هرمز نیست. حملات به زیرساختهای انرژی عربستان، محدودیت مسیر شرق به غرب، وضعیت ینبع، ذخایر نفت آمریکا، عرضه مسیرهای جایگزین و انتظارات مربوط به تقاضای جهانی همزمان بر بازار اثر میگذارند.
در ۱۶ سپتامبر افزایش عرضه نفت عربستان از مسیر عمان بخشی از نگرانی بازار را کاهش داد و برنت حدود ۲.۷ درصد افت کرد. همین اتفاق نشان میدهد قیمت نفت باید همراه با وضعیت مسیرهای جایگزین هرمز تحلیل شود، نه فقط تعداد کشتیهای داخل تنگه.
منبع: Reuters، ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶.
مسیرهای جایگزین تنگه هرمز کداماند؟
عربستان سعودی و امارات طی سالهای گذشته برای کاهش وابستگی به هرمز زیرساختهای جایگزین ایجاد کردهاند.
خط لوله شرق به غرب عربستان
این خط نفت را از شرق عربستان به منطقه ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل میکند و امکان دورزدن هرمز را برای بخشی از صادرات فراهم میسازد.
خط لوله امارات به فجیره
بخشی از نفت امارات میتواند به بندر فجیره در ساحل دریای عمان منتقل شود و بدون عبور از تنگه هرمز بارگیری شود.
مسیرهای شمالی عراق
عراق نیز برای کاهش وابستگی صادرات جنوب به هرمز به دنبال افزایش استفاده از مسیر کرکوک و بندر جیهان ترکیه است.
انتقال و بارگیری از عمان
در سپتامبر ۲۰۲۶ عربستان استفاده از انتقال کشتی به کشتی در نزدیکی صحار عمان را برای افزایش انعطاف صادراتی گسترش داده است.
اما هیچیک از این مسیرها بهتنهایی ظرفیت جایگزینی کامل بیش از ۲۰ میلیون بشکه در روز جریان پیش از جنگ هرمز را ندارند. برای LNG نیز محدودیت بسیار شدیدتر است، زیرا مسیر جایگزین به زیرساخت مایعسازی و بارگیری تخصصی نیاز دارد.
چرا حمله به مسیر شرق به غرب عربستان دوباره اهمیت هرمز را بیشتر کرد؟
مزیت مسیرهای جایگزین زمانی معنا دارد که خود آنها امن و عملیاتی باشند. تحولات سپتامبر نشان داده این فرض همیشه برقرار نیست.
اختلال در خط لوله شرق به غرب عربستان و مشکلات صادرات از ینبع، فشار بیشتری بر لجستیک انرژی منطقه وارد کرد. عربستان در واکنش به این محدودیتها بخشی از نفت خود را از طریق عمان عرضه کرده است.
این تحول یک نکته ساختاری دارد: امنیت انرژی خلیج فارس فقط به باز یا بسته بودن تنگه هرمز وابسته نیست؛ ظرفیت و امنیت مسیرهای جایگزین نیز بخشی از معادله است.
قواعد عبور از تنگه هرمز چه تغییری کرده است؟
در سپتامبر ۲۰۲۶ مسئله هرمز فقط امنیت فیزیکی کشتیها نیست؛ ریسک مقرراتی نیز افزایش یافته است.
در ۱۴ سپتامبر، نهادی که رویترز از آن با عنوان مرجع ایرانی تنگه یاد کرده، فهرست بهروزشدهای شامل ۷۷ شناور منتشر کرد که به ادعای این نهاد مقررات اعلامشده ایران را نقض کردهاند. طبق این اعلام، کشتیهای فهرستشده ممکن است با جریمه، توقیف یا مصادره مواجه شوند.
این نهاد همچنین درباره ارائه خدمات بیمهای، طبقهبندی و سایر خدمات به کشتیهای فهرستشده هشدار داده است.
این ادعاها و مقررات باید با انتساب روشن به طرف اعلامکننده گزارش شوند؛ وضعیت حقوقی و پذیرش بینالمللی آنها موضوع جداگانهای است.
منبع: Reuters، ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶.
شرح تفصیلی مقررات و پیامدهای اقتصادی آن را در «قوانین اعلامی ایران برای عبور از تنگه هرمز» بخوانید.
صادرات نفت ایران و تنگه هرمز را چگونه باید تحلیل کرد؟
برای بررسی صادرات نفت ایران باید سه مرحله جداگانه دیده شود: بارگیری نفت، عبور نفتکش از هرمز و تحویل محموله در مقصد.
بارگیری نفت
محموله روی نفتکش قرار گرفته، اما هنوز لزوماً از تنگه عبور نکرده است.
عبور از هرمز
نفتکش از گلوگاه عبور کرده و وارد دریای عمان شده است.
تحویل محموله
نفت به مقصد رسیده و وارد چرخه تجاری خریدار شده است.
در شرایط جنگی ممکن است بارگیری انجام شود، اما نفتکش مدت بیشتری در لنگرگاه یا آبهای منطقه باقی بماند. به همین دلیل «بارگیری» را نباید معادل «صادرات موفق» در نظر گرفت.
تنگه هرمز برای اقتصاد ایران چه معنایی دارد؟
برای اقتصاد جهانی، هرمز عمدتاً مسئله امنیت عرضه، قیمت نفت، LNG و حملونقل است؛ اما برای ایران ابعاد بیشتری دارد.
درآمد صادرات نفت
اختلال در عبور میتواند زمان فروش، تحویل و دریافت درآمد نفت را تغییر دهد.
درآمد ارزی
کاهش صادرات موفق یا افزایش تخفیف و هزینه حمل میتواند بر جریان ارز حاصل از صادرات اثر بگذارد.
هزینه تجارت خارجی
افزایش ریسک کشتیرانی فقط صادرات نفت را تحت تأثیر قرار نمیدهد و میتواند هزینه واردات و صادرات غیرنفتی را نیز بالا ببرد.
بودجه و انتظارات بازار
قیمت نفت بالاتر لزوماً به معنی درآمد بیشتر ایران نیست؛ حجم صادرات، تخفیف، بیمه، حمل و امکان دریافت پول نیز تعیینکنندهاند.
برای بُعد مالی این موضوع، گزارش «پترویوان و تنگه هرمز» را ببینید.
سه شاخص اصلی برای تشخیص عادیشدن تنگه هرمز
جریان واقعی نفت و LNG
مهمترین معیار ساختاری، افزایش پایدار حجم انرژی عبوری است؛ نه یک جهش یکروزه.
تردد پایدار کشتیها
افزایش تعداد VLCCها، LNG carrierها و سایر شناورها در چند هفته متوالی نشانه مهمتری از یک روز پرتردد است.
کاهش بیمه جنگ و کرایه حمل
اگر بازار بیمه همچنان برای عبور از هرمز قیمت بسیار بالایی مطالبه کند، بازار هنوز آبراه را عادی تلقی نمیکند.
یک شاخص چهارم نیز اکنون اهمیت بیشتری پیدا کرده است: کاهش عبورهای تاریک و بازگشت AIS به الگوی عادی. اگر حجم تجارت فقط با خاموشکردن فرستندهها افزایش پیدا کند، ریسک امنیتی هنوز از بین نرفته است.
چطور آمار تنگه هرمز را درست بخوانیم؟
واحد عدد را بررسی کنید
بشکه در روز، حجم کل یک روز، میلیارد فوتمکعب در روز، تعداد کشتی یا درصد بیمه مفاهیم متفاوتی هستند.
دوره زمانی را مشخص کنید
میانگین سهماهه را نباید مستقیماً با یک روز استثنایی مقایسه کرد.
منبع داده را بررسی کنید
EIA برای روند ساختاری، Kpler و Vortexa برای ردیابی بازار و Reuters برای گردآوری و راستیآزمایی تحولات روز مناسباند.
AIS را کل واقعیت فرض نکنید
در شرایط فعلی بخشی از عبورها ممکن است با فرستنده خاموش انجام شود.
بارگیری را با صادرات موفق اشتباه نگیرید
این تمایز بهویژه برای تحلیل صادرات نفت ایران حیاتی است.
تنگه هرمز فقط گلوگاه انرژی نیست؛ گلوگاه قیمت و ریسک است
اهمیت تنگه هرمز فقط از تعداد بشکههایی که از آن عبور میکنند ناشی نمیشود. این آبراه روی قیمت بیمه، کرایه نفتکش، زمان تحویل، هزینه تأمین مالی محموله، قیمت LNG، ذخایر اضطراری و انتظارات بازار اثر میگذارد.
به همین دلیل حتی بدون توقف کامل کشتیرانی، افزایش ریسک هرمز میتواند برای اقتصاد جهانی هزینه ایجاد کند.
تحولات سپتامبر این رابطه را روشنتر کرده است: تردد قابل ردیابی در یک روز به چهار شناور کاهش یافته، برنت همچنان بالای ۱۰۰ دلار قرار دارد و شرکتهای انرژی از افزایش شدید هزینه عبور و بیمه صحبت میکنند.
در نتیجه «گلوگاه انرژی جهان» فقط توصیفی جغرافیایی نیست؛ هرمز نقطهای است که در آن امنیت، انرژی، کشتیرانی و قیمت جهانی ریسک به یکدیگر متصل میشوند.
جمعبندی؛ وضعیت تنگه هرمز را با یک عدد نسنجید
تنگه هرمز همچنان یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان است. آخرین جدول رسمی EIA نشان میدهد میانگین جریان نفت و فرآورده از ۲۱.۶ میلیون بشکه در روز در فصل چهارم ۲۰۲۵ به ۴.۹ میلیون بشکه در روز در فصل دوم ۲۰۲۶ کاهش یافته و جریان LNG نیز از ۱۰.۵ به ۰.۸ میلیارد فوتمکعب در روز رسیده است.
اما تصویر روزانه پیچیدهتر است. در ۱۵ سپتامبر فقط چهار شناور قابل ردیابی از هرمز عبور کردند، در حالی که میانگین ۱۰روزه ۱۸ شناور بود. همزمان بخشی از تجارت با AIS خاموش انجام میشود و هزینه بیمه و حمل همچنان بسیار بالاتر از شرایط عادی است.
EIA در چشمانداز سپتامبر انتظار دارد جریان نفت منطقه بهتدریج بهبود پیدا کند، اما محدودیت صادرات خاورمیانه را تا پایان ۲۰۲۶ ادامهدار میداند. بنابراین هنوز نمیتوان از بازگشت کامل هرمز به شرایط پیش از جنگ سخن گفت.
برای تشخیص عادیشدن واقعی گلوگاه انرژی جهان باید چند نشانه همزمان دیده شود: افزایش پایدار جریان نفت و LNG، بازگشت تردد کشتیها، کاهش عبورهای تاریک و افت محسوس حق بیمه جنگ.
پیوند هرمز با راهبرد منطقهای و هزینه جنگ را نیز در گزارش «هرمز و علیالطاهر؛ ماتریس پاسخ ایران» بخوانید.
سؤالات پرتکرار درباره تنگه هرمز
تنگه هرمز چیست؟
تنگه هرمز آبراهی میان ایران و عمان است که خلیج فارس را به دریای عمان و اقیانوس هند متصل میکند و یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت و LNG جهان است.
چرا تنگه هرمز گلوگاه انرژی جهان است؟
زیرا پیش از جنگ ۲۰۲۶ بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده در روز و حجم بزرگی از LNG از آن عبور میکرد و مسیرهای جایگزین ظرفیت کافی برای جایگزینی کامل این جریان ندارند.
الان چقدر نفت از تنگه هرمز عبور میکند؟
آخرین میانگین رسمی فصلی EIA برای فصل دوم ۲۰۲۶ حدود ۴.۹ میلیون بشکه نفت و فرآورده در روز است. این رقم میانگین سهماهه است و با حجم عبور در یک روز مشخص تفاوت دارد.
چقدر LNG از تنگه هرمز عبور میکند؟
طبق آخرین جدول تفصیلی EIA، میانگین جریان LNG هرمز در فصل دوم ۲۰۲۶ حدود ۰.۸ میلیارد فوتمکعب در روز بود؛ در فصل چهارم ۲۰۲۵ این رقم ۱۰.۵ میلیارد فوتمکعب در روز بود.
روزانه چند کشتی از تنگه هرمز عبور میکنند؟
این عدد روزانه بهشدت نوسان دارد. Kpler برای ۱۵ سپتامبر فقط چهار عبور قابل ردیابی ثبت کرد، در حالی که میانگین ۱۰روزه در همان مقطع ۱۸ شناور بود.
آیا تنگه هرمز کاملاً بسته است؟
خیر؛ عبور کشتیها کاملاً متوقف نشده است، اما تردد نسبت به شرایط عادی محدود و پرریسک است و بخشی از عبورها نیز ممکن است با AIS خاموش انجام شود.
بیمه عبور نفتکش از هرمز چقدر است؟
نرخ ثابت و واحدی وجود ندارد. در سپتامبر ۲۰۲۶ فعالان بازار از حق بیمه جنگ تا حدود ۱۰ درصد ارزش محموله در برخی معاملات و هزینه اضافی مجموعاً ۱۰ تا ۲۰ میلیون دلار برای بعضی سفرها خبر دادهاند.
آیا مسیر دیگری میتواند جای تنگه هرمز را بگیرد؟
عربستان، امارات و عراق مسیرهای جایگزین دارند، اما ظرفیت آنها برای جایگزینی کامل جریان پیش از جنگ هرمز کافی نیست. برای LNG محدودیت مسیر جایگزین حتی بیشتر است.
چرا آمار کشتیها با آمار نفت عبوری متفاوت است؟
زیرا ظرفیت و نوع کشتیها متفاوت است و برخی شناورها نیز AIS خود را خاموش میکنند. تعداد کشتی بهتنهایی حجم نفت یا LNG عبوری را مشخص نمیکند.
نسخه بعدی گزارش EIA چه زمانی منتشر میشود؟
STEO سپتامبر در ۹ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شده و EIA انتشار نسخه بعدی را برای ۶ اکتبر ۲۰۲۶ برنامهریزی کرده است.
منابع دادههای گزارش
U.S. Energy Information Administration؛ جدول جریان نفت و LNG هرمز
EIA؛ چشمانداز سپتامبر ۲۰۲۶
EIA؛ بازار جهانی نفت
Reuters / Kpler؛ آخرین تردد کشتیها
Reuters؛ قیمت نفت ۱۶ سپتامبر
Reuters؛ هزینه بیمه و عبور نفتکش
Reuters؛ عبورهای تاریک نفتکشها
Reuters؛ مقررات و فهرست ۷۷ شناور
Reuters Connect؛ ویدیوی تنگه هرمز
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟