دونالد ترامپ پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، با دو مسیر متفاوت در پرونده ایران روبه‌روست: تشدید دوباره حملات نظامی یا حرکت به سمت توافق. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، جنگ ایران را عامل اصلی شکست حزبش دانسته، اما ترامپ با وجود پذیرش پیامدهای انتخاباتی جنگ، همچنان از تصمیم نظامی خود دفاع می‌کند. هم‌زمان، قیمت نفت برنت که صبح ۵ نوامبر به ۹۳.۸۲ دلار کاهش یافته بود، در معاملات بعدی به ۹۷.۵۶ دلار بازگشت. گزارش‌های تازه نشان می‌دهند که نه تصمیم قطعی برای حمله گسترده جدید اعلام شده و نه مذاکرات میانجی‌گری قطر به توافق نهایی رسیده است.
به گزارش چارسو اقتصاد، شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات ۳ نوامبر ۲۰۲۶، اختلاف دیدگاه درباره ادامه جنگ با ایران را در دولت آمریکا آشکارتر کرده است. در حالی که برخی مقام‌ها خواهان افزایش فشار نظامی بر تهران هستند، مسیر مذاکرات غیرمستقیم از طریق قطر همچنان باز است.
وال‌استریت ژورنال در گزارش ۵ نوامبر از بحث میان مقام‌های دولت ترامپ درباره تشدید حملات یا تغییر مسیر جنگ خبر داده است. از سوی دیگر، رویترز گزارش می‌دهد که معامله‌گران نفت پس از نتیجه انتخابات آمریکا، احتمال کاهش تنش را در قیمت‌ها لحاظ کرده‌اند؛ هرچند بازگشت قیمت نفت در روز پنجشنبه نشان داد نگرانی درباره ادامه بحران از بین نرفته است.
ونس چرا جنگ ایران را عامل شکست جمهوری‌خواهان دانست؟
جی‌دی ونس روز چهارشنبه ۴ نوامبر، برابر با ۱۳ آبان ۱۴۰۵، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که جنگ با ایران عامل اصلی شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای بوده است.
ونس توضیح داد که مشکل حزب جمهوری‌خواه صرفاً کاهش مشارکت حامیانش نبود؛ بلکه به ارزیابی او، شماری از رأی‌دهندگانی که در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۴ از ترامپ حمایت کرده بودند، این بار به دموکرات‌ها رأی دادند.
معاون رئیس‌جمهور آمریکا چهار مطالبه را در توضیح نارضایتی رأی‌دهندگان برجسته کرد:
پایان جنگ با ایران
کاهش درگیری نظامی و هزینه‌های ناشی از آن برای آمریکا.
مهار هزینه زندگی و تورم
تمرکز بیشتر دولت بر قیمت انرژی و فشار اقتصادی بر خانوارها.
اولویت دادن به مسائل داخلی آمریکا
بازگشت تمرکز سیاست‌گذاری به مطالبات اقتصادی و داخلی رأی‌دهندگان.
بازنگری در روابط آمریکا و اسرائیل
موضوعی که ونس در کنار جنگ ایران از عوامل نارضایتی بخشی از رأی‌دهندگان معرفی کرد.
این ارزیابی، تحلیل سیاسی ونس از نتیجه انتخابات است. هرچند گزارش‌های خبری نیز از نقش مهم جنگ و گرانی سوخت حکایت دارند، انتخابات میان‌دوره‌ای همه‌پرسی مستقیمی درباره جنگ ایران نبود.
براساس گزارش رویترز، دموکرات‌ها در انتخابات سوم نوامبر کنترل هر دو مجلس نمایندگان و سنا را به دست آوردند؛ نتیجه‌ای که قدرت نظارتی مخالفان دولت ترامپ را از ژانویه ۲۰۲۷ افزایش خواهد داد.
واکنش ترامپ به ونس چه بود؟ آیا از جنگ با ایران پشیمان است؟
ترامپ پس از انتشار پیام ونس پذیرفت که جنگ ایران و افزایش قیمت بنزین در شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان نقش داشته‌اند؛ اما تأکید کرد تصمیم خود برای آغاز جنگ را درست می‌داند.
او در گفت‌وگو با خبرنگاران در چهارم نوامبر، در پاسخ به پرسشی درباره ارزیابی ونس، گفت این تحلیل تا حد زیادی درست است. با این حال، ترامپ استدلال کرد که جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای از نگاه او ضرورت اقدام نظامی را ایجاد کرده است.
بنابراین میان مواضع رئیس‌جمهور و معاون او تفاوت وجود دارد: ونس بر هزینه سیاسی و اقتصادی جنگ و ضرورت تغییر مسیر تأکید می‌کند، در حالی که ترامپ همچنان از اصل تصمیم نظامی دفاع کرده است.
با وجود این اختلاف، گزارش‌ها نشان نمی‌دهند که ترامپ تصمیم قطعی تازه‌ای برای آغاز عملیات گسترده صادر کرده باشد.
مشاهده ویدیوی واکنش ترامپ به اظهارات ونس و شکست جمهوری‌خواهان، منتشرشده توسط وال‌استریت ژورنال
ترامپ به ایران حمله می‌کند یا با توافق موافقت خواهد کرد؟
براساس گزارش وال‌استریت ژورنال، در دولت ترامپ درباره اقدام بعدی در برابر ایران اختلاف‌نظر وجود دارد. برخی مقام‌ها تشدید عملیات نظامی را مطرح کرده‌اند، در حالی که گروه دیگری از ادامه تلاش‌های دیپلماتیک حمایت می‌کنند.
دو مسیر اصلی در وضعیت فعلی عبارت‌اند از:
سناریوی اول: حمله دوباره آمریکا به ایران
در این سناریو، دولت ترامپ ممکن است برای افزایش فشار بر تهران یا تغییر شرایط مذاکرات، دستور ازسرگیری حملات گسترده‌تر را صادر کند.
رویترز در گزارش پنجم نوامبر به نقل از دو منبع آگاه نوشت که آن‌ها همچنان احتمال تصمیم ترامپ برای حملات جدید را جدی می‌دانند. این ارزیابی منابع ناشناس است و تأیید رسمی تصمیم رئیس‌جمهور محسوب نمی‌شود.
مؤسسه سیتی نیز در تحلیلی هشدار داده است که پس از پایان انتخابات، کاخ سفید ممکن است از اختیارات اجرایی خود در سیاست خارجی برای افزایش فشار نظامی استفاده کند.
با این حال، تشدید حملات می‌تواند خطر پاسخ متقابل، اختلال بیشتر در کشتیرانی خلیج فارس و افزایش هزینه انرژی را به همراه داشته باشد؛ عواملی که خود از دلایل افزایش فشار سیاسی بر دولت آمریکا بوده‌اند.
سناریوی دوم: توافق ایران و آمریکا از مسیر میانجی‌گری قطر
مسیر دوم، ادامه مذاکرات غیرمستقیم با هدف رسیدن به توافقی برای کاهش تنش است. قطر در روزهای اخیر میزبان گفت‌وگوها و تبادل پیشنهادهای مرتبط با پایان درگیری بوده است.
رویترز در پنجم نوامبر گزارش داد که قطر از ادامه بررسی پیشنهادها توسط آمریکا و ایران برای کاهش اختلافات خبر داده است. با این حال، هیچ‌یک از طرف‌ها از دستیابی به توافق نهایی درباره مسائل اصلی خبر نداده‌اند.
موضوعات مورد اختلاف شامل وضعیت تنگه هرمز، محاصره دریایی بنادر ایران، تحریم‌ها و شرایط ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای است.
در این سناریو، توافق می‌تواند بخشی از ریسک اختلال در صادرات انرژی و حمل‌ونقل دریایی را کاهش دهد؛ اما اجرای آن به پذیرش تعهدات مشخص از سوی تهران و واشنگتن وابسته است.
تحلیلگران احتمال حمله مجدد و توافق را چقدر می‌دانند؟
گروه مشاوره ریسک سیاسی اوراسیا (Eurasia Group) در ارزیابی منتشرشده در پنجم نوامبر، احتمال‌های زیر را برای مسیر بحران ایران و آمریکا مطرح کرده است:
| سناریو | برآورد اوراسیا گروپ | پیامد احتمالی |
|---|---|---|
| ازسرگیری حملات آمریکا | ۶۰ درصد | افزایش ریسک درگیری و اختلال در بازار انرژی |
| دستیابی به توافق | ۱۰ درصد | امکان کاهش تنش و بازگشت تدریجی ثبات |
| تداوم بن‌بست | ۳۰ درصد | ادامه فشار و نااطمینانی بدون توافق نهایی |
این ارقام برآورد یک مؤسسه تحلیلی در تاریخ پنجم نوامبر هستند، نه احتمال قطعی یا اجماع همه کارشناسان. اوراسیا گروپ در همین ارزیابی، احتمال حمله را نسبت به برآورد قبلی خود از ۶۵ به ۶۰ درصد کاهش داده است.
از منظر تحلیل چارسو اقتصاد، تفاوت میان این سناریوها نشان می‌دهد که شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان الزاماً به تصمیم فوری برای توافق منجر نمی‌شود. ترامپ ممکن است فشار نظامی را ابزار بهبود شرایط مذاکره بداند، در حالی که هزینه اقتصادی همان فشار می‌تواند انگیزه توافق را افزایش دهد.
برای بررسی بازه زمانی حساس پس از انتخابات و آغاز کنگره جدید، تحلیل چارسو اقتصاد درباره فرصت ترامپ برای حمله به ایران پس از انتخابات آمریکا نیز مرتبط است.
قیمت نفت برنت از ۹۳ دلار به ۹۷ دلار برگشت؛ بازار چه پیامی می‌دهد؟
بازار نفت یکی از نخستین بخش‌هایی بود که به نتیجه انتخابات آمریکا و اظهارات ونس واکنش نشان داد.
براساس گزارش رویترز، معاملات نفت در چهارم نوامبر با افت سنگین همراه شد و قیمت قراردادهای آتی نفت برنت با کاهش ۸.۷ درصدی در سطح ۹۴.۶۲ دلار برای هر بشکه بسته شد.
در معاملات صبح پنجشنبه ۵ نوامبر، نفت برنت در ساعت ۰۴:۲۶ گرینویچ به ۹۳.۸۲ دلار کاهش یافت؛ اما با افزایش نگرانی درباره آینده جنگ، روند بازار تغییر کرد و برنت در ساعت ۱۴:۱۷ گرینویچ به ۹۷.۵۶ دلار رسید.
| زمان گزارش | قیمت برنت | توضیح |
|---|---|---|
| پایان معاملات ۴ نوامبر | ۹۴.۶۲ دلار | افت ۸.۷ درصدی در معاملات روزانه |
| ۵ نوامبر، ساعت ۰۴:۲۶ GMT | ۹۳.۸۲ دلار | ادامه کاهش قیمت در معاملات صبح |
| ۵ نوامبر، ساعت ۱۴:۱۷ GMT | ۹۷.۵۶ دلار | بازگشت رشد قیمت در معاملات بعدی |
منابع جدول: گزارش‌های چهارم نوامبر رویترز، گزارش صبح پنجم نوامبر و گزارش به‌روزشده پنجم نوامبر رویترز.
این قیمت‌ها مربوط به لحظه‌های مشخص معاملات هستند و نرخ لحظه‌ای یا قیمت پایانی روز پنجم نوامبر محسوب نمی‌شوند.
جون گو، تحلیلگر ارشد بازار نفت در شرکت Sparta Commodities، در ارزیابی منتشرشده توسط رویترز توضیح داده است که معامله‌گران پس از انتخابات آمریکا، احتمال بیشتری برای پایان جنگ در نظر گرفته‌اند؛ اما مسیر توافق همچنان با ابهام همراه است.
از سوی دیگر، جیووانی استانوو، تحلیلگر کالا در بانک UBS، بازگشت رشد نفت را به حل‌نشدن بحران خاورمیانه مرتبط دانسته است.
اوراسیا گروپ نیز هشدار داده است که در صورت تشدید درگیری، قیمت نفت برنت ممکن است به محدوده ۱۱۰ تا ۱۲۵ دلار برسد. این رقم پیش‌بینی مشروط مؤسسه است و قیمت هدف قطعی بازار نیست.
چه تحولاتی می‌تواند تصمیم ترامپ را تغییر دهد؟
برای ارزیابی مسیر آینده، سه متغیر بیش از همه اهمیت دارند:
نتیجه میانجی‌گری قطر
پذیرش یا رد پیشنهادهای موجود درباره کاهش تنش، وضعیت تنگه هرمز و شروط توافق می‌تواند مسیر دیپلماسی را مشخص‌تر کند.
وضعیت امنیتی تنگه هرمز
تداوم حوادث دریایی می‌تواند نگرانی درباره صادرات نفت و هزینه بیمه کشتیرانی را افزایش دهد. سپاه در پنجم نوامبر از آتش‌سوزی دو نفتکش و یک یدک‌کش خبر داده، اما تمام جزئیات این حوادث مستقلاً تأیید نشده‌اند.
تصمیم کاخ سفید پس از شکست انتخاباتی
دولت ترامپ تا آغاز فعالیت کنگره جدید با ترکیب فعلی کنگره کار می‌کند. پس از آن، اکثریت دموکرات می‌تواند نظارت بیشتری بر هزینه‌ها و سیاست جنگی دولت داشته باشد، هرچند اختیار نظامی رئیس‌جمهور به‌طور خودکار از بین نمی‌رود.
جمع‌بندی چارسو اقتصاد؛ ضربه نظامی یا توافق با ایران؟
شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات آمریکا هزینه سیاسی جنگ ایران را برای ترامپ آشکارتر کرده است. جی‌دی ونس جنگ را دلیل اصلی شکست حزب می‌داند، اما رئیس‌جمهور همچنان از تصمیم نظامی خود دفاع می‌کند.
هم‌زمان، گزارش‌ها از اختلاف‌نظر در دولت آمریکا درباره تشدید حملات و ادامه مذاکرات خبر می‌دهند. قطر نیز تلاش‌های میانجی‌گری را ادامه داده، اما توافق نهایی هنوز اعلام نشده است.
برآیند تحلیل چارسو اقتصاد این است که ترامپ در برابر دو مسیر پرهزینه قرار دارد: حمله جدید می‌تواند خطر افزایش قیمت نفت و تشدید بحران را به همراه داشته باشد؛ توافق نیز به پذیرش شروطی نیاز دارد که هنوز درباره آن‌ها اختلاف وجود دارد. کاهش اولیه قیمت نفت پس از انتخابات، امید بخشی از معامله‌گران به دیپلماسی را نشان داد، اما بازگشت برنت به بالای ۹۷ دلار یادآور شد که خطر جنگ همچنان در بازار قیمت‌گذاری می‌شود.
بنابراین نه حمله دوباره آمریکا قطعی شده و نه توافق ایران و واشنگتن. مهم‌ترین شاخص‌های روزهای آینده، نتیجه پیشنهادهای قطر، وضعیت امنیتی تنگه هرمز و تصمیم رسمی کاخ سفید خواهند بود.
پرسش‌های تکمیلی درباره آینده جنگ و بازار نفت
چرا قیمت نفت با وجود امید به توافق دوباره افزایش یافت؟
زیرا معامله‌گران همچنان احتمال اختلال در عرضه، تشدید حملات و شکست مذاکرات را در نظر می‌گیرند. کاهش ریسک سیاسی می‌تواند قیمت را پایین بیاورد، اما ادامه نااطمینانی مانع تثبیت روند نزولی می‌شود.
آیا توافق موقت درباره تنگه هرمز می‌تواند پیش از توافق جامع اجرا شود؟
در صورت پذیرش طرف‌ها، توافق‌های مرحله‌ای از نظر دیپلماتیک امکان‌پذیر هستند. با این حال، اجرای هر توافق به تعیین شروط امنیتی، نحوه رفع محدودیت‌های دریایی و سازوکار نظارت نیاز دارد.
آیا کاهش قیمت نفت جهانی الزاماً قیمت دلار در ایران را پایین می‌آورد؟
خیر. قیمت ارز در ایران به عرضه و تقاضای داخلی، درآمدهای ارزی، سیاست پولی، انتظارات تورمی و شرایط تحریم‌ها وابسته است. تغییر قیمت جهانی نفت تنها یکی از متغیرهای مؤثر است.
منابع و مستندات خبر
- رویترز، ۴ نوامبر؛ موضع جی‌دی ونس درباره نقش جنگ ایران در شکست جمهوری‌خواهان
- رویترز؛ دفاع ترامپ از جنگ پس از شکست انتخاباتی
- وال‌استریت ژورنال، ۵ نوامبر؛ اختلاف دیدگاه در دولت ترامپ درباره آینده جنگ
- رویترز، ۵ نوامبر؛ آخرین وضعیت مذاکرات قطر و بحران تنگه هرمز
- رویترز، ۴ نوامبر؛ کاهش شدید قیمت نفت پس از انتخابات آمریکا
- رویترز، ۵ نوامبر؛ افزایش مجدد نفت برنت و برآورد اوراسیا گروپ
- رویترز؛ پیشینه مذاکرات ایران و قطر درباره کاهش تنش
- ایران‌اینترنشنال؛ پوشش فارسی اختلاف مواضع ترامپ و ونس
این تحلیل براساس گزارش‌های قابل تأیید تا ۱۴ آبان ۱۴۰۵ تنظیم شده است. ارقام معاملات نفت دارای ساعت مرجع هستند و سناریوهای نظامی یا دیپلماتیک، پیش‌بینی قطعی محسوب نمی‌شوند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟