کریدور تنگه هرمز با عمان؛ مسیر جدید فعال شده و ایران عوارض می‌گیرد؟

ایران و عمان درباره ایجاد یک کریدور موقت مشترک در تنگه هرمز به تفاهم رسیده‌اند؛ اما راه‌اندازی نهایی این مسیر جدید هنوز به‌صورت رسمی تأیید نشده است. دو کشور در بیانیه مشترک ۲۵ اوت ۲۰۲۶ از ایجاد مسیر موقت، مین‌روبی و مذاکره درباره مدیریت آینده تنگه خبر دادند. بااین‌حال، سخنگوی وزارت خارجه ایران در ۲۱ مهر ۱۴۰۵ اعلام کرد برخی جزئیات اجرایی همچنان در حال پیگیری است. دریافت عوارض عبور یا میزان درآمد احتمالی ایران از خدمات دریایی نیز هنوز نهایی و اعلام نشده است.

آخرین بررسی و به‌روزرسانی: ۳ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۱:۲۳ به وقت تهران

آیا کریدور جدید تنگه هرمز فعال شده است؟

بررسی اطلاعیه‌های منتشرشده نشان می‌دهد باید میان «کریدور موقت اعلام‌شده از سوی عمان در خرداد» و «کریدور مشترک مورد مذاکره ایران و عمان» تفاوت گذاشت.

وزارت خارجه عمان در ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶ از فراهم‌شدن امکان استفاده از یک مسیر موقت با هماهنگی سازمان بین‌المللی دریانوردی خبر داده بود. این مسیر بخشی از ترتیبات اضطراری کشتیرانی در جریان بحران بود.

اما بیانیه مشترک رسمی ایران و عمان در ۲۵ اوت ۲۰۲۶ درباره چارچوب تازه‌ای سخن می‌گوید که شامل کریدور موقت مشترک، همکاری برای مین‌روبی و ادامه مذاکرات فنی درباره سازوکار دائمی تردد است.

در ادامه، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، در اظهارات منتشرشده در ۲۱ مهر تأکید کرد که دو کشور درباره مسیر امن موقت به تفاهم رسیده‌اند، اما اجرای همه جزئیات آن هنوز نهایی نشده است.

منابع جدول: وزارت خارجه عمان؛ ۲۴ ژوئن، بیانیه مشترک ایران و عمان؛ ۲۵ اوت، رویترز؛ پیشینه توافق مختصات و گزارش اظهارات بقائی در ۲۱ مهر.

مسیر سوم تنگه هرمز چیست و چه تفاوتی با مسیرهای قبلی دارد؟

اصطلاح «مسیر سوم» در این بحث به معنای ساخت یک آبراه جدید یا ایجاد سه مسیر مستقل برای کشتیرانی نیست؛ بلکه به پیشنهاد تغییر آرایش مسیرهای عبور در محدوده تنگه هرمز اشاره دارد.

بر اساس اطلاعات سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO)، طرح تفکیک ترافیک دریایی تنگه هرمز که با پیشنهاد ایران و عمان در سال ۱۹۶۸ تصویب شد، برای جداسازی جریان ورود و خروج کشتی‌ها و کاهش احتمال برخورد شناورها طراحی شده است.

در چارچوب جدید مورد مذاکره تهران و مسقط، یک مسیر موقت مشترک مطرح شده که می‌تواند در آینده جای خود را به ترتیبات دائمی بدهد. جزئیات نهایی کنترل تردد، هماهنگی عملیاتی و نحوه استفاده کشتی‌ها از این مسیر همچنان به تصمیم‌های اجرایی دو کشور وابسته است.

برای درک تفاوت مسیرهای موجود، گزارش مسیر جدید تنگه هرمز بدون هماهنگی ایران؛ کانال ۱۶ چه هزینه‌ای به نفت و بیمه تحمیل می‌کند؟ در چارسو اقتصاد، کریدور موقت جنوبی و سازوکارهای هماهنگی عبور را بررسی کرده است.

کریدور مشترک چه تغییری برای کشتیرانی ایجاد می‌کند؟

مهم‌ترین هدف یک کریدور مشترک، مشخص‌شدن مسیر تردد و مسئولیت هماهنگی دریایی میان ایران و عمان است. در صورت اجرای مؤثر، این چارچوب می‌تواند از ابهام شرکت‌های کشتیرانی درباره مسیر مورد استفاده و ترتیبات ایمنی بکاهد.

بااین‌حال، توافق بر سر مختصات جغرافیایی به‌تنهایی به معنای امن‌شدن تنگه نیست. مین‌روبی، کاهش تهدیدات نظامی، هماهنگی نیروهای مسئول و پذیرش ترتیبات جدید از سوی شرکت‌های حمل‌ونقل و بیمه‌گران نیز اهمیت دارد.

بر اساس گزارش رویترز در ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶، داده‌های گردآوری‌شده توسط پژوهشگر مؤسسه واشنگتن از ۲۸ حمله تأییدشده یا گزارش‌شده به کشتی‌ها در تنگه هرمز و آب‌های پیرامون آن طی ماه اکتبر حکایت دارد. این عدد نشان می‌دهد ریسک امنیتی همچنان عامل مهمی در تصمیم شرکت‌های کشتیرانی است.

پیش‌تر چارسو اقتصاد در گزارش اهمیت بندر خصب عمان و اختلاف بر سر مسیرهای عبور کشتی‌ها مواضع اعلام‌شده درباره کریدورهای مختلف را بررسی کرده است.

آیا ایران از کریدور جدید تنگه هرمز عوارض می‌گیرد؟

تاکنون نرخ مصوب و قابل‌استنادی برای دریافت عوارض عبور از کریدور مشترک ایران و عمان اعلام نشده است. همچنین رقم رسمی درباره درآمد تحقق‌یافته ایران از این سازوکار در دسترس نیست.

در این پرونده باید میان دو مفهوم تفکیک کرد:

• عوارض عبور از تنگه

  دریافت پول صرفاً به دلیل عبور کشتی از آبراه است. وزارت خارجه عمان در اطلاعیه ۲۴ ژوئن خود بر آزادی دریانوردی بدون دریافت عوارض عبور تأکید کرده است.

• هزینه خدمات دریایی

  دریافت وجه در برابر خدمات مشخصی مانند هدایت و مدیریت ترافیک، خدمات ناوبری و پشتیبانی ایمنی است. درباره امکان دریافت چنین هزینه‌هایی در مذاکرات ایران و عمان گزارش‌هایی منتشر شده، اما سازوکار نهایی و نرخ رسمی آن اعلام نشده است.

خبرگزاری آناتولی در ۶ اوت ۲۰۲۶ به نقل از یک منبع مطلع ایرانی گزارش داد که در چارچوب پیشنهادی، دریافت هزینه برای خدمات دریایی مطرح است. این گزارش را نباید به معنای تصویب نهایی تعرفه یا آغاز وصول درآمد دانست.

کریدور تنگه هرمز چه زمانی می‌تواند برای ایران درآمد ایجاد کند؟

اثر اقتصادی این کریدور به دو مسیر متفاوت وابسته است: درآمد احتمالی از ارائه خدمات دریایی و منافع غیرمستقیم حاصل از کاهش اختلال در تجارت و حمل‌ونقل.

بنابراین نمی‌توان صرفاً بر اساس تفاهم کریدور، رقم مشخصی را به‌عنوان درآمد جدید دولت ایران یا سهم قطعی ایران و عمان از عوارض اعلام کرد.

آیا توافق با عمان به معنای بازگشایی کامل تنگه هرمز است؟

خیر. وزارت خارجه ایران میان تنظیم مسیر امن تردد و بازگشایی کامل تنگه هرمز تفاوت قائل شده است. ایجاد کریدور مشترک به حل مسائل فنی کشتیرانی مربوط می‌شود؛ درحالی‌که وضعیت کلی تنگه همچنان از تنش‌های نظامی و اختلافات سیاسی تأثیر می‌پذیرد.

عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز در اظهاراتی که رویترز در ۱۸ اکتبر گزارش کرد، بازگشایی کامل تنگه را به پذیرش شروط ایران از سوی آمریکا مرتبط دانست. از جمله مطالبات اعلام‌شده ایران، رفع محاصره بنادر و محدودیت‌های صادرات نفت است.

از این منظر، کریدور مشترک می‌تواند بخشی از زیرساخت بازگشت به تردد ایمن باشد، اما به‌تنهایی همه موانع سیاسی و امنیتی را برطرف نمی‌کند.

برای بررسی آثار اقتصادی بازگشایی احتمالی، گزارش اگر تنگه هرمز باز شود، اقتصاد ایران در ۱۰۰ روز اول چه باید بکند؟ پیامدهای مرحله‌ای عادی‌شدن تجارت را تحلیل کرده است.

سوالات پرتکرار درباره کریدور تنگه هرمز

• آیا کریدور جدید ایران و عمان در تنگه هرمز باز شده است؟

  تفاهم رسمی درباره چارچوب مشترک وجود دارد، اما آغاز اجرای نهایی کریدور مشترک جدید در منابع رسمی بررسی‌شده تأیید نشده است. مسیر موقت اعلام‌شده قبلی عمان موضوعی جداگانه است.

• مسیر سوم تنگه هرمز کجاست؟

  «مسیر سوم» عنوانی رسانه‌ای برای طرح مسیر بینابینی یا سازوکار جدید عبور است؛ نه تأیید وجود سه مسیر مستقل عملیاتی. مختصات نهایی قابل استفاده باید از مراجع رسمی دریانوردی اعلام شود.

• آیا ایران از کشتی‌های عبوری عوارض دریافت می‌کند؟

  برای کریدور مشترک، عوارض یا نرخ خدمات دریایی به‌صورت نهایی و رسمی اعلام نشده است. دریافت وجه در برابر خدمات با عوارض صرف عبور یکسان نیست.

• آیا درآمد کریدور تنگه هرمز میان ایران و عمان تقسیم می‌شود؟

  گزارش‌هایی درباره تقسیم احتمالی درآمد خدمات منتشر شده، اما نسبت نهایی و سازوکار مصوب تقسیم درآمد به‌صورت رسمی تأیید نشده است.

• آیا توافق کریدور باعث بازگشایی کامل تنگه هرمز می‌شود؟

  خیر. تفاهم فنی کشتیرانی از توافق سیاسی درباره رفع محاصره، کاهش تهدیدات و عادی‌شدن کامل تردد جداست.

منابع گزارش

• وزارت خارجه عمان؛ بیانیه مشترک ایران و عمان درباره کریدور موقت و مین‌روبی، ۲۵ اوت ۲۰۲۶
• وزارت خارجه عمان؛ اعلام مسیر موقت با هماهنگی IMO، ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶
• سازمان بین‌المللی دریانوردی؛ اطلاعات تنگه هرمز و طرح تفکیک ترافیک دریایی
• رویترز؛ تفاهم ایران و عمان درباره مختصات مسیر کشتیرانی
• بازتاب اظهارات بقائی؛ ادامه بررسی جزئیات اجرایی در ۲۱ مهر ۱۴۰۵
• آناتولی؛ گزارش طرح احتمالی دریافت هزینه خدمات دریایی
• رویترز؛ آمار حملات به کشتی‌ها تا ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶
• رویترز؛ مواضع ایران درباره شروط بازگشایی تنگه هرمز