با افزایش فشار هزینههای تجاری و رشد اهمیت بازارهای منطقهای، دولت بهدنبال هوشمندسازی فرآیندهای گمرکی و کاهش اصطکاک در تجارت خارجی است.
در همین راستا، سامانه اوراسیا بهعنوان زیرساخت جدید تجارت ترجیحی ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا وارد فاز اجرایی شده است. سامانهای که قرار است مسیر دریافت تخفیفهای تعرفهای را شفافتر و سریعتر کند.
بر اساس اعلام سازمان توسعه تجارت، از این پس تمامی واردکنندگان برای استفاده از معافیتها و تخفیفهای تعرفهای، ملزم به ثبت گواهی مبدأ در بخش اوراسیای سامانه جامع گمرکی هستند. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که حجم تجارت ایران با کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا طی سالهای اخیر روندی صعودی داشته و کاهش هزینههای گمرکی میتواند مزیت رقابتی تازهای برای فعالان اقتصادی ایجاد کند.
گمرک دیجیتال مسیر جدید تجارت منطقهای
در شرایطی که تجارت خارجی ایران بیش از هر زمان دیگری به کاهش هزینههای مبادلاتی، تسهیل فرآیندهای گمرکی و توسعه بازارهای منطقهای نیاز دارد، حرکت به سمت هوشمندسازی زیرساختهای تجاری به یکی از اولویتهای اصلی سیاستگذاران اقتصادی تبدیل شده است.
توافقات تعرفهای با اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز در سالهای اخیر بهعنوان یکی از مهمترین فرصتهای توسعه صادرات و کاهش هزینه واردات مطرح بوده؛ اما بهرهبرداری مؤثر از این ظرفیت، نیازمند ایجاد بسترهای شفاف، سریع و قابل رهگیری در فرآیندهای تجاری است.
در همین راستا، راهاندازی سامانه اوراسیا را میتوان بخشی از تلاش دولت برای الکترونیکیسازی تجارت فرامرزی و کاهش اصطکاکهای گمرکی دانست.
اقدامی که علاوه بر تسهیل دسترسی فعالان اقتصادی به تخفیفهای تعرفهای، میتواند ساختار تجارت ایران با کشورهای عضو اوراسیا را وارد مرحله تازهای از شفافیت و رقابتپذیری کند. با این حال، اجرای این سیاست همزمان چالشهایی را نیز برای بخشی از فعالان سنتی بازار ایجاد خواهد کرد؛ بهویژه برای شرکتهایی که هنوز با فرآیندهای دیجیتال و سامانهمحور تطبیق پیدا نکردهاند.
۱- تخفیف تعرفهای فقط با ثبت سامانهای: فعالان اقتصادی از این پس تنها در صورت ثبت اطلاعات در «سامانه اوراسیا» میتوانند از تعرفههای ترجیحی استفاده کنند. در غیر این صورت، کالاها مشابه واردات از کشورهای ثالث تلقی شده و مشمول پرداخت کامل حقوق ورودی خواهند شد. موضوعی که میتواند هزینه تمامشده واردات را بهطور محسوسی افزایش دهد.
۲- کاهش زمان ترخیص؛ هدف کلیدی دولت: الکترونیکیسازی فرآیندهای گواهی مبدأ، حذف اسناد کاغذی و اتصال مستقیم به سامانه جامع گمرکی، میتواند زمان ترخیص کالا را کاهش دهد. دادههای تجارت جهانی نشان میدهد دیجیتالیشدن فرآیندهای گمرکی در برخی کشورها تا ۳۰ درصد هزینههای اداری تجارت را کاهش داده است.
۳- شفافیت بیشتر در مبادلات تجاری: سامانه جدید با ثبت سیستمی اطلاعات کالا، امکان رهگیری دقیقتر مبادلات را فراهم میکند. این مسئله علاوه بر کاهش تخلفات احتمالی، میتواند به بهبود آمارهای تجارت خارجی و سیاستگذاری دقیقتر اقتصادی منجر شود.
۴- اوراسیا بازار استراتژیک صادرات و واردات ایران: اتحادیه اقتصادی اوراسیا با جمعیتی بیش از ۱۸۰ میلیون نفر و تولید ناخالص داخلی چند تریلیون دلاری، یکی از بازارهای مهم منطقهای برای ایران محسوب میشود. تسهیل دسترسی به تعرفههای ترجیحی میتواند سهم ایران از این بازار را افزایش دهد؛ بهویژه در حوزه محصولات کشاورزی، پتروشیمی و صنایع غذایی.
۵- ریسک جدید برای واردکنندگان سنتی: فعالانی که همچنان از روشهای سنتی و غیرسامانهای استفاده کنند، عملاً بخشی از مزیت رقابتی خود را از دست خواهند داد. هزینههای بیشتر گمرکی و طولانیشدن فرآیندهای ترخیص، میتواند حاشیه سود برخی واردکنندگان را کاهش دهد.
آیا سامانه اوراسیا هزینه تجارت ایران را کاهش میدهد؟
راهاندازی «سامانه اوراسیا» را میتوان بخشی از حرکت دولت به سمت گمرک هوشمند و تجارت دیجیتال دانست؛ مسیری که در صورت اجرای صحیح، میتواند سرعت تجارت خارجی را افزایش داده و هزینه مبادلات را کاهش دهد. با این حال، موفقیت این پروژه به میزان آمادگی فعالان اقتصادی، زیرساختهای فنی و هماهنگی میان دستگاههای اجرایی وابسته خواهد بود.
اگر اتصال کامل سامانههای تجاری و گمرکی بهدرستی انجام شود، ایران میتواند بخشی از مزیتهای تجارت ترجیحی با اوراسیا را بالفعل کرده و سهم بیشتری از بازار منطقه را به دست آورد؛ موضوعی که در شرایط محدودیتهای تجاری و ارزی، اهمیت دوچندانی برای اقتصاد کشور دارد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟