تازهترین آمارهای وزارت صنعت، معدن و تجارت از وضعیت استخراج زغالسنگ نشان میدهد ساختار تولید این ماده معدنی در ایران همچنان بهشدت متمرکز است.
در سال ۱۴۰۳، مجموع استخراج زغالسنگ کشور به ۳ میلیون و ۵۹۶ هزار و ۷۶۶ تن رسید؛ رقمی که بخش عمده آن تنها در پنج استان تولید شده است.
اهمیت این آمار زمانی بیشتر میشود که زغالسنگ همچنان یکی از مواد اولیه راهبردی در زنجیره تولید فولاد محسوب میشود. اگرچه بسیاری از کشورهای جهان به دنبال کاهش مصرف سوختهای فسیلی هستند، اما تقاضای زغالسنگ متالورژی برای تولید فولاد همچنان پابرجاست و ایران نیز با برخورداری از حدود ۱۴ میلیارد تن ذخایر احتمالی، ظرفیت قابلتوجهی در این حوزه دارد.
۵ نکته مهم از نقشه تولید زغالسنگ ایران
بررسی دادههای رسمی نشان میدهد تولید زغالسنگ در ایران نهتنها از الگوی پراکندگی جغرافیایی پیروی نمیکند، بلکه به چند استان معدنی محدود شده است. این تمرکز، مزایا و در عین حال چالشهایی برای زنجیره تأمین صنایع معدنی و فولادی کشور ایجاد کرده است. مهمترین نکات این گزارش عبارتند از:
۱. خراسان جنوبی بازیگر اصلی بازار زغالسنگ ایران: خراسان جنوبی با استخراج یک میلیون و ۹۹۸ هزار و ۵۴۵ تن، بیش از ۵۵ درصد کل زغالسنگ کشور را تولید کرده و با اختلاف زیاد در صدر تولیدکنندگان قرار گرفته است. این آمار نشاندهنده تمرکز ذخایر فعال زغالی در منطقه طبس و شرق کشور است.
۲. کرمان همچنان جایگاه تاریخی خود را حفظ کرده است: استان کرمان با تولید ۷۲۲ هزار و ۱۸۰ تن، دومین تولیدکننده بزرگ زغالسنگ کشور است. سابقه طولانی فعالیت معادن زغالی این استان، همچنان نقش آن را در تأمین مواد اولیه صنایع فولادی حفظ کرده است.
۳. سه استان شمالی و مرکزی مکمل زنجیره تولید هستند: مازندران با ۳۴۳ هزار و ۲۳۴ تن، سمنان با ۲۶۹ هزار و ۷۷۶ تن و گلستان با ۲۲۱ هزار و ۴۶۰ تن در رتبههای بعدی قرار دارند و در مجموع سهم مهمی در تأمین زغالسنگ کشور ایفا میکنند.
۴. اختلاف تولید میان استانها بسیار چشمگیر است: پس از پنج استان نخست، میزان استخراج بهشدت کاهش مییابد. یزد با ۲۲ هزار و ۱۳۷ تن، خراسان رضوی با ۱۱ هزار و ۳۰ تن، آذربایجان شرقی با ۴ هزار و ۲۹ تن، اصفهان با ۳ هزار و ۵۰۰ تن و تهران با ۷۵۲ تن در رتبههای بعدی قرار گرفتهاند.
۵. ۲۲ استان هیچ سهمی از استخراج زغالسنگ ندارند
آمارهای سال ۱۴۰۳ نشان میدهد در ۲۲ استان کشور هیچ استخراجی از زغالسنگ ثبت نشده است؛ موضوعی که بیانگر وابستگی این صنعت به چند پهنه معدنی محدود و تمرکز ذخایر قابل بهرهبرداری در مناطق خاص کشور است.
زغالسنگ ماده اولیهای که همچنان برای صنعت فولاد حیاتی است
اگرچه روند جهانی به سمت توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی حرکت میکند، اما زغالسنگ ککشو همچنان یکی از مهمترین مواد اولیه تولید فولاد در جهان به شمار میرود. به همین دلیل، حفظ ظرفیت استخراج و توسعه معادن فعال برای صنایع فولادی ایران از اهمیت راهبردی برخوردار است.
بر اساس آمار وزارت صمت، بخش عمده ذخایر زغالسنگ ایران در پهنههای معدنی طبس، کرمان و البرز قرار دارد؛ مناطقی که ستون اصلی تأمین خوراک واحدهای فولادی کشور محسوب میشوند.
آیا تمرکز استخراج زغالسنگ یک مزیت است یا یک ریسک؟
تمرکز بیش از نیمی از تولید زغالسنگ کشور در یک استان، از یکسو مدیریت و توسعه زیرساختهای معدنی را تسهیل میکند، اما از سوی دیگر، ریسکهایی مانند وابستگی زنجیره تأمین به چند معدن بزرگ، افزایش هزینههای حملونقل و آسیبپذیری در برابر اختلالات تولید را نیز به همراه دارد.
در صورت سرمایهگذاری در اکتشاف ذخایر جدید، نوسازی معادن و توسعه زیرساختهای حملونقل معدنی، ایران میتواند ضمن افزایش تولید، وابستگی جغرافیایی این صنعت را کاهش داده و امنیت تأمین مواد اولیه صنایع فولادی را در سالهای آینده تقویت کند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟