ماینرهای غیرمجاز یکی از عوامل تشدیدکننده ناترازی برق ایران هستند، اما تمام بحران برق را توضیح نمیدهند. برآوردهای رسمی توانیر در مقاطع مختلف، بار استخراج غیرمجاز رمزارز را بین ۱۵۰۰ تا ۲۴۰۰ مگاوات و سهم آن را حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد ناترازی شبکه اعلام کردهاند. این ارقام برآورد کل فعالیتهای پنهان است و نباید با مصرف دستگاههایی که در یک دوره مشخص کشف شدهاند، یکسان در نظر گرفته شود.
برای بررسی سایر عوامل این بحران، از رشد مصرف و فرسودگی نیروگاهها تا قیمتگذاری برق، تحلیل عوامل اصلی ناترازی برق در ایران را بخوانید.
ماینرهای غیرمجاز چقدر برق مصرف میکنند؟
آمارهای رسمی درباره مصرف برق ماینرها در دورههای مختلف، اعداد متفاوتی ارائه کردهاند. این اختلاف الزاماً به معنای تناقض کامل نیست؛ زیرا برخی ارقام درباره دستگاههای کشفشده، برخی درباره ماینرهای فعال برآوردی و برخی درباره کاهش بار شبکه هنگام اختلال اینترنت هستند.
در دی ۱۴۰۳، معاون انتقال و تجارت خارجی توانیر اعلام کرد توان ماینرهای غیرمجازی که تا آن زمان شناسایی شده بودند، بیش از ۸۰۰ مگاوات بوده و احتمالاً بین ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ مگاوات مصرف غیرمجاز دیگر نیز در شبکه فعال بوده است.
در سال ۱۴۰۴ نیز توانیر برآورد کرد حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار دستگاه غیرمجاز در کشور فعالیت میکنند و توان لحظهای آنها به ۲۰۰۰ تا ۲۴۰۰ مگاوات میرسد. خاموششدن بخشی از این دستگاهها هنگام اختلال گسترده اینترنت در ۱۹ دی ۱۴۰۴، حداقل ۱۳۰۰ مگاوات از بار پایه شبکه را کاهش داد.
تازهترین داده سال ۱۴۰۵ نیز به خرداد بازمیگردد؛ زمانی که وزیر نیرو از کشف بیش از ۳۰۰ هزار ماینر غیرمجاز با مصرفی بیش از ۱۰۰۰ مگاوات خبر داد. این آمار تجمیعی است و با کشفیات یک دوره پنجماهه قابل مقایسه مستقیم نیست.
| شاخص | مقدار اعلامشده | بازه زمانی |
|---|---|---|
| توان ماینرهای غیرمجاز شناساییشده | بیش از ۸۰۰ مگاوات | دی ۱۴۰۳ |
| برآورد مصرف غیرمجاز شناسایینشده | ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ مگاوات | دی ۱۴۰۳ |
| برآورد تعداد ماینرهای غیرمجاز فعال | حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار دستگاه | دی ۱۴۰۴ |
| برآورد توان لحظهای شبکه استخراج زیرزمینی | ۲۰۰۰ تا ۲۴۰۰ مگاوات | دی ۱۴۰۴ |
| کاهش بار هنگام خاموششدن بخشی از ماینرها | حداقل ۱۳۰۰ مگاوات | ۱۹ دی ۱۴۰۴ |
| ماینرهای غیرمجاز کشفشده بهصورت تجمیعی | بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه | خرداد ۱۴۰۵ |
| توان منتسب به کشفیات تجمیعی | بیش از ۱۰۰۰ مگاوات | خرداد ۱۴۰۵ |
آیا ۱۷ هزار و ۵۰۰ ماینر، ۲۴۰۰ مگاوات برق مصرف میکنند؟
در برخی گزارشهای منتشرشده در سال ۱۴۰۴، کشف بیش از ۱۷ هزار و ۵۰۰ دستگاه ماینر در کنار عدد ۲۴۰۰ مگاوات قرار گرفته است. با این حال، این دو عدد را نباید مستقیماً به یکدیگر نسبت داد.
اگر توان متوسط هر دستگاه را ۳.۵ کیلووات در نظر بگیریم، توان مستقیم ۱۷ هزار و ۵۰۰ دستگاه حدود ۶۱ مگاوات خواهد بود. حتی با درنظرگرفتن تجهیزات سرمایشی نیز این عدد فاصله زیادی با ۲۴۰۰ مگاوات دارد. بنابراین، رقم ۲۴۰۰ مگاوات باید بهعنوان برآورد کل شبکه استخراج غیرمجاز کشور تفسیر شود، نه فقط مصرف دستگاههای جمعآوریشده در پنج ماه.
در گزارش کشف ۸۰۰۰ ماینر غیرمجاز در سال ۱۴۰۵ نیز مصرف تجهیزات کشفشده و ظرفیت نیروگاهی لازم برای تأمین برق آنها بررسی شده است.
مصرف برق هر دستگاه ماینر چقدر است؟
براساس اظهارات مسئولان توانیر، توان متوسط یک دستگاه ماینر حدود ۳.۵ کیلووات است. اگر دستگاه بدون وقفه کار کند، مصرف آن در یک شبانهروز حدود ۸۴ کیلوواتساعت و در یک ماه ۳۰روزه حدود ۲۵۲۰ کیلوواتساعت خواهد بود.
| شاخص مصرف | مقدار تقریبی |
|---|---|
| توان متوسط هر ماینر | ۳.۵ کیلووات |
| مصرف در ۲۴ ساعت | حدود ۸۴ کیلوواتساعت |
| مصرف در ماه ۳۰روزه | حدود ۲۵۲۰ کیلوواتساعت |
| الگوی فعالیت | پیوسته و شبانهروزی |
این محاسبه فقط مصرف خود دستگاه را نشان میدهد. سامانههای سرمایشی، تهویه و تجهیزات جانبی میتوانند مصرف واقعی یک مزرعه استخراج را افزایش دهند.
تفاوت استخراج مجاز و غیرمجاز رمزارز چیست؟
استخراج رمزارز در ایران بهصورت مطلق ممنوع نیست. مراکز دارای مجوز باید برق موردنیاز خود را از مسیرهای قانونی و تعرفههای تعیینشده تأمین کنند. مسئله اصلی زمانی شکل میگیرد که یک مرکز استخراج از برق یارانهای، انشعاب کشاورزی یا صنعتی، اتصال پشت کنتور یا انشعاب غیرقانونی استفاده کند.
استخراج مجاز
با مجوز فعالیت میکند، محل مصرف آن قابل شناسایی است و برق موردنیاز را براساس مقررات تأمین میکند.
استخراج غیرمجاز
فعالیت خود را پنهان میکند و معمولاً از برق یارانهای، دستکاری کنتور یا انشعاب غیرقانونی بهره میبرد.
چرا ماینرها برای شبکه برق مسئلهساز هستند؟
مصرف ماینر برخلاف بسیاری از مصارف خانگی، تقریباً ثابت و شبانهروزی است. فعالیت متمرکز تعداد زیادی دستگاه در یک محل میتواند بار یک فیدر، ترانسفورماتور یا شبکه محلی را بهسرعت افزایش دهد.
مصرف پیوسته
ماینرها برای حفظ درآمد استخراج باید بدون وقفه فعالیت کنند و به همین دلیل یک بار پایه دائمی به شبکه تحمیل میکنند.
تمرکز مصرف در یک نقطه
تجمع دهها یا صدها دستگاه در یک ساختمان، مزرعه یا واحد صنعتی میتواند ظرفیت تجهیزات محلی را پشت سر بگذارد.
مصرف اضافی برای سرمایش
گرمای تولیدشده توسط تجهیزات استخراج، استفاده از فن و سامانههای سرمایشی پرمصرف را ضروری میکند.
افزایش خطر آتشسوزی
اتصالات غیراستاندارد، کابلکشی نامناسب و عبور جریان بیش از ظرفیت میتواند احتمال حریق و آسیب به تجهیزات شبکه را افزایش دهد.
آیا ماینرها عامل اصلی ناترازی برق ایران هستند؟
خیر. استخراج غیرمجاز رمزارز یک عامل مهم و قابلکنترل است، اما بحران برق ایران فقط از ماینرها ناشی نمیشود. رشد مصرف در دوره گرم، فرسودگی نیروگاهها، تلفات شبکه، محدودیت سوخت، کمبود سرمایهگذاری و قیمتگذاری غیراقتصادی برق نیز در شکلگیری ناترازی نقش دارند.
با این حال، تفاوت ماینرها با بسیاری از عوامل دیگر در این است که بخش بزرگی از مصرف آنها غیرقانونی و پنهان است. آزادسازی حتی ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ مگاوات بار غیرمجاز میتواند در ساعات اوج مصرف، بخشی از فشار شبکه و محدودیت برق صنایع را کاهش دهد.
برخورد با ماینرهای غیرمجاز کافی است؟
جمعآوری تجهیزات غیرمجاز ضروری است، اما بهتنهایی نمیتواند اقتصاد استخراج زیرزمینی را از بین ببرد. اختلاف زیاد میان قیمت برق یارانهای و ارزش رمزارز، همچنان انگیزه فعالیت پنهانی ایجاد میکند.
پایش هوشمند شبکه
تحلیل الگوی مصرف کنتورها و فیدرها میتواند مراکزی را که بار ثابت و غیرعادی دارند، سریعتر شناسایی کند.
افزایش هزینه تخلف
جریمه باید از سود احتمالی استخراج غیرقانونی بیشتر باشد تا بازدارندگی واقعی ایجاد کند.
شفافسازی استخراج مجاز
ظرفیت، منبع برق و میزان مصرف مراکز دارای مجوز باید بهصورت شفاف ثبت و کنترل شود.
توسعه برق تجدیدپذیر
تأمین برق مراکز قانونی از نیروگاه اختصاصی، تابلوی سبز یا منابع تجدیدپذیر میتواند فشار مستقیم بر شبکه عمومی را کاهش دهد.
اصلاح اقتصاد برق
کاهش فاصله میان هزینه واقعی تولید برق و تعرفههای یارانهای، انگیزه سوءاستفاده از انشعابهای ارزان را محدود میکند.
در کنار مدیریت مصرف، توسعه ظرفیت تولید نیز ضروری است. چارسو اقتصاد پیشتر جزئیات اختصاص ۱.۳ میلیارد دلار برای ساخت نیروگاه و رفع ناترازی برق را بررسی کرده است.
جمعبندی؛ ماینرها بخشی از بحران هستند، نه تمام آن
دادههای رسمی نشان میدهد استخراج غیرمجاز رمزارز از یک مصرف حاشیهای به یکی از متغیرهای مهم شبکه برق ایران تبدیل شده است. برآورد بار ۲۰۰۰ تا ۲۴۰۰ مگاواتی و کاهش حداقل ۱۳۰۰ مگاواتی مصرف هنگام خاموششدن بخشی از ماینرها، اثر این فعالیت را قابل اندازهگیری میکند.
با این حال، نسبتدادن تمام ناترازی برق به ماینرها تحلیل دقیقی نیست. مهار پایدار بحران به شناسایی مصرف غیرمجاز، افزایش ظرفیت تولید، کاهش تلفات، اصلاح تعرفهها و تأمین سوخت نیروگاهها نیاز دارد. ماینرهای غیرمجاز یکی از گرههای بحران برق هستند؛ گرهی که بازکردن آن ضروری است، اما برای حل کل مسئله کافی نیست.
پرسشهای پرتکرار درباره مصرف برق ماینرها
ماینرهای غیرمجاز چه سهمی از ناترازی برق ایران دارند؟
براساس برآوردهای اعلامشده از سوی مسئولان توانیر، سهم این فعالیت در مقاطع مختلف حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد ناترازی برق برآورد شده است؛ اما این عدد تخمینی است و با شرایط شبکه و تعداد دستگاههای فعال تغییر میکند.
هر دستگاه ماینر در یک ماه چقدر برق مصرف میکند؟
یک دستگاه با توان متوسط ۳.۵ کیلووات، در صورت فعالیت شبانهروزی حدود ۲۵۲۰ کیلوواتساعت برق در ماه ۳۰روزه مصرف میکند. مصرف تجهیزات سرمایشی جدا از این رقم است.
آیا استخراج رمزارز در ایران ممنوع است؟
استخراج دارای مجوز و با تأمین قانونی برق ممنوع نیست. استفاده از برق یارانهای، انشعاب غیرمجاز یا فعالیت بدون مجوز، تخلف محسوب میشود.
آیا حذف ماینرهای غیرمجاز مشکل خاموشی را حل میکند؟
حذف آنها میتواند بخشی از بار شبکه را آزاد کند، اما خاموشی و ناترازی برق عوامل دیگری مانند کمبود تولید، رشد مصرف، فرسودگی شبکه و محدودیت سوخت نیز دارد.
ماینر غیرمجاز را چگونه میتوان گزارش کرد؟
براساس اعلام وزارت نیرو، گزارش فعالیت مراکز غیرمجاز از طریق سامانه پیامکی ۳۰۰۰۵۱۲۱ انجام میشود. پرداخت پاداش به صحت گزارش، تعداد دستگاهها و نتیجه بررسی وابسته است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟