الکسی لیخاچف، مدیرعامل شرکت دولتی روس‌اتم، اعلام کرد روسیه آماده دریافت اورانیوم غنی‌شده ایران است و می‌تواند در مقابل، سوخت مورد نیاز نیروگاه هسته‌ای بوشهر یا معادل نقدی ارزش این مواد را تأمین کند. او در گفت‌وگو با شبکه RT، مخالفت آمریکا با انتقال اورانیوم ایران به روسیه را ناشی از انگیزه‌های سیاسی دانست. بااین‌حال، این طرح هنوز به توافق اجرایی تبدیل نشده است؛ زیرا علاوه بر مخالفت گزارش‌شده واشنگتن، مقام‌های ایرانی نیز پیش‌تر اعلام کرده‌اند با خروج ذخایر اورانیوم غنی‌شده از کشور موافق نیستند. بنابراین اجرای پیشنهاد روسیه به توافق درباره سرنوشت مواد هسته‌ای، نظارت آژانس و تعهدات طرف‌های مذاکره وابسته است.
به گزارش چارسو اقتصاد، اظهارات تازه رئیس روس‌اتم در شنبه ۹ آبان ۱۴۰۵، بار دیگر موضوع انتقال اورانیوم غنی‌شده ایران به روسیه را به یکی از مسائل مهم مذاکرات هسته‌ای تبدیل کرده است.
مسکو این انتقال را راهکاری برای کاهش اختلافات هسته‌ای معرفی می‌کند؛ درحالی‌که واشنگتن درباره ذخایر اورانیوم ایران و امکان نظارت بر آن حساسیت دارد. در سوی دیگر، تهران بر حفظ حقوق هسته‌ای و مالکیت ذخایر خود تأکید کرده است.
مدیرعامل روس‌اتم درباره انتقال اورانیوم ایران چه گفت؟
الکسی لیخاچف، مدیرعامل شرکت دولتی انرژی اتمی روسیه، در گفت‌وگویی اختصاصی با شبکه RT اعلام کرد مسکو از نظر فنی آمادگی دریافت اورانیوم با غنای بالای ایران را دارد.
براساس گزارش عصر خبر به نقل از ایسنا در ۹ آبان ۱۴۰۵، لیخاچف در پاسخ به پرسش خبرنگار این شبکه توضیح داد روسیه از توان فنی و تجربه لازم برای کاهش سطح غنی‌سازی مواد هسته‌ای برخوردار است و این فعالیت می‌تواند در چارچوب توافق احتمالی در ایران یا روسیه انجام شود.
او تأکید کرد که روس‌اتم آماده دریافت این مواد و جبران ارزش آن‌ها برای ایران است.
به گفته لیخاچف، جبران ارزش اورانیوم می‌تواند از طریق تأمین سوخت برای رآکتور نیروگاه هسته‌ای بوشهر یا پرداخت نقدی انجام شود.
مدیرعامل روس‌اتم اعلام کرد شرکت او و دولت روسیه مانع فنی یا تجاری مشخصی برای اجرای این پیشنهاد نمی‌بینند و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، نیز پیش‌تر بارها این طرح را مطرح کرده است.
چرا آمریکا با انتقال اورانیوم ایران به روسیه مخالف است؟
لیخاچف در گفت‌وگوی خود مدعی شد واشنگتن به دلایل سیاسی پیشنهاد انتقال اورانیوم ایران به روسیه را نمی‌پذیرد.
او استدلال کرد حجم اورانیوم مورد بحث در مقایسه با ابعاد مبادلات صنعت هسته‌ای آمریکا محدود است و مخالفت واشنگتن را نمی‌توان صرفاً با ملاحظات اقتصادی توضیح داد.
بااین‌حال، این توضیح درباره انگیزه آمریکا، برداشت مدیرعامل روس‌اتم است و نباید به‌عنوان علت مستقلاً تأییدشده تصمیم واشنگتن معرفی شود.
مخالفت آمریکا با پیشنهاد روسیه موضوع تازه‌ای نیست. رویترز در ۱۵ آوریل ۲۰۲۶ به نقل از دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، گزارش داده بود که واشنگتن پیشنهاد مسکو برای انتقال ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران به روسیه را رد کرده است.
در آن زمان، پسکوف این پیشنهاد را راهکاری برای کاهش یکی از اختلافات اصلی پرونده هسته‌ای معرفی کرد.
از سوی دیگر، نگرانی آمریکا تنها درباره ارزش اقتصادی اورانیوم نیست؛ موضوع اصلی در مواضع واشنگتن، میزان ذخایر اورانیوم با غنای بالا، نظارت بین‌المللی بر آن و تعهدات هسته‌ای ایران در توافق احتمالی است.
بنابراین از گزارش‌های موجود می‌توان سابقه مخالفت آمریکا را تأیید کرد، اما درباره اینکه انگیزه این مخالفت صرفاً سیاسی بوده است، سند مستقلی که ادعای لیخاچف را اثبات کند در دسترس نیست.
آیا ایران با انتقال ذخایر اورانیوم به روسیه موافق است؟
خیر؛ آخرین موضع صریح اعلام‌شده از سوی رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، مخالفت با تحویل ذخایر اورانیوم غنی‌شده است.
محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، روز ۱۶ مهر ۱۴۰۵، برابر با ۸ اکتبر ۲۰۲۶، اعلام کرد تهران غنی‌سازی اورانیوم را کنار نمی‌گذارد و ذخایر غنی‌شده خود را تحویل نخواهد داد.
این اظهارات در گزارش خبرگزاری آنادولو به نقل از رسانه‌های دولتی ایران نیز منتشر شده است.
پیش‌تر سخنگوی وزارت خارجه روسیه نیز تأکید کرده بود که تصمیم نهایی درباره انتقال اورانیوم با ایران است و پیشنهاد مسکو تنها در صورت پذیرش تهران قابلیت اجرا خواهد داشت.
بنابراین پیشنهاد روس‌اتم را نمی‌توان به معنای موافقت جمهوری اسلامی ایران با خروج ذخایر هسته‌ای از کشور دانست.
تفاوت این مواضع برای مذاکرات اهمیت زیادی دارد؛ زیرا طرح انتقال اورانیوم بدون توافق بر سر مالکیت، محل نگهداری، نحوه نظارت و تعهدات متقابل، قابلیت اجرای عملی ندارد.
پیشنهاد روسیه برای مبادله اورانیوم با سوخت نیروگاه بوشهر چیست؟
در طرحی که مدیرعامل روس‌اتم توضیح داده، روسیه آمادگی دارد مواد غنی‌شده ایران را دریافت کند و در مقابل، ارزش اقتصادی آن را از یکی از دو مسیر جبران کند:
- تأمین سوخت نیروگاه بوشهر: ارائه سوخت قابل استفاده در رآکتور هسته‌ای بوشهر در قالب توافق فنی و تجاری مشخص.
- پرداخت نقدی: پرداخت ارزش مورد توافق مواد هسته‌ای به ایران.
بااین‌حال، در اظهارات منتشرشده مقدار دقیق اورانیوم قابل انتقال، قیمت‌گذاری مواد، ارزش سوخت جایگزین، شیوه تسویه مالی و زمان‌بندی اجرای طرح مشخص نشده است.
همچنین اورانیوم غنی‌شده با غنای بالا و سوخت آماده استفاده در یک نیروگاه برق، از نظر مشخصات فنی یکسان نیستند؛ بنابراین طرح پیشنهادی را نباید به معنای تعویض مستقیم و بدون فرایند صنعتی دو ماده مشابه دانست.
ارزش اقتصادی چنین مبادله‌ای تنها پس از تعیین مشخصات مواد، تعهدات فنی، هزینه‌های فرآوری و شرایط قراردادی قابل ارزیابی خواهد بود.
آیا انتقال اورانیوم ایران به روسیه قبلاً انجام شده است؟
بله. روسیه در زمان اجرای توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ نیز در انتقال بخشی از ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران نقش داشت.
در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۵، ایران بیش از ۲۵ هزار پوند مواد اورانیوم کم‌غنا، معادل بیش از ۱۱ تن، را در چارچوب اجرای تعهدات برجام به روسیه منتقل کرد.
این انتقال در گزارش رسمی وزارت خارجه آمریکا در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۵ ثبت شده است.
همچنین خبرگزاری تسنیم در دسامبر ۲۰۱۵ به نقل از علی‌اکبر صالحی، رئیس وقت سازمان انرژی اتمی، از برنامه مبادله ذخایر اورانیوم غنی‌شده با مواد اولیه هسته‌ای روسیه خبر داده بود.
بااین‌حال، شرایط فعلی با سال ۲۰۱۵ یکسان نیست. بخش مهمی از مواد منتقل‌شده در آن زمان اورانیوم کم‌غنا بود، درحالی‌که اختلاف کنونی بر سر ذخایر با غنای بالاتر، وضعیت نظارت آژانس و شروط توافق جدید شکل گرفته است.
ذخایر اورانیوم ایران چقدر است و آژانس چه اطلاعاتی دارد؟
براساس گزارش آسوشیتدپرس از نشست شورای امنیت در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ذخیره اورانیوم ایران با غنای تا ۶۰ درصد را حدود ۴۴۰.۹ کیلوگرم برآورد کرده است.
این رقم یک برآورد مبتنی بر داده‌های پیشین است، نه اندازه‌گیری تازه و تأییدشده از موجودی فعلی.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، در همان نشست اعلام کرد این نهاد پس از حملات ژوئن ۲۰۲۵ نتوانسته وضعیت ذخایر اورانیوم با غنای بالا را به‌طور مستقل راستی‌آزمایی کند.
در نتیجه، نمی‌توان با استناد به برآورد پیشین، درباره مقدار دقیق قابل انتقال در آبان ۱۴۰۵، محل تمام ذخایر یا وضعیت فعلی آن‌ها نتیجه قطعی گرفت.
این محدودیت اطلاعاتی یکی از موانع اصلی ارزیابی هر طرح مربوط به انتقال، نگهداری یا کاهش غنای مواد هسته‌ای است.
انتقال اورانیوم به روسیه چه ارتباطی با مذاکرات ایران و آمریکا دارد؟
موضوع ذخایر اورانیوم با غنای بالا یکی از مهم‌ترین اختلافات مذاکرات هسته‌ای است؛ اما طرف‌ها درباره ترتیب رسیدگی به موضوعات مختلف نیز اختلاف دارند.
براساس گزارش رویترز در ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶، میانجی‌های قطری تلاش‌های تازه‌ای برای توافق میان ایران و آمریکا آغاز کرده‌اند.
طبق این گزارش، واشنگتن خواهان بررسی مسائل هسته‌ای از مراحل اولیه مذاکره است؛ درحالی‌که تهران بر پایان محدودیت‌های دریایی و رفع موانع صادرات نفت تأکید می‌کند.
در چنین شرایطی، پیشنهاد روسیه می‌تواند یکی از گزینه‌های مطرح در گفت‌وگوهای هسته‌ای باشد، اما تا زمانی که درباره خروج یا نگهداری ذخایر اورانیوم، نظارت بین‌المللی و ترتیب اجرای تعهدات توافقی حاصل نشود، نمی‌توان آن را راه‌حل نهایی معرفی کرد.
چارسو اقتصاد پیش‌تر در گزارش «اختلاف ایران و آمریکا بر سر رفع محاصره و امتیازهای هسته‌ای» به بررسی اختلاف طرف‌ها درباره ترتیب اجرای تعهدات پرداخته است.
همچنین در گزارش «پیش‌نویس تازه توافق ایران و آمریکا و بازگشایی تنگه هرمز»، پیشنهادهای میانجی‌گری و موانع دستیابی به توافق بررسی شده‌اند.
انتقال اورانیوم چه پیامد اقتصادی برای ایران و روسیه دارد؟
از منظر اقتصادی، پیشنهاد روس‌اتم دو بخش متفاوت دارد: ارزش تجاری مواد هسته‌ای و نقش احتمالی توافق در کاهش تنش‌های سیاسی و محدودیت‌های اقتصادی.
اگر قراردادی برای دریافت اورانیوم و جبران ارزش آن منعقد شود، میزان منفعت مالی ایران به مشخصات مواد، شیوه قیمت‌گذاری، شرایط تأمین سوخت نیروگاه و نحوه پرداخت وابسته خواهد بود.
اما بدون اعلام قیمت، حجم دقیق مواد و متن قرارداد، محاسبه درآمد احتمالی ایران از این پیشنهاد امکان‌پذیر نیست.
از سوی دیگر، اجرای چنین توافقی لزوماً به معنای رفع فوری تحریم‌ها یا حل تمام اختلافات اقتصادی ایران و آمریکا نخواهد بود. پیامدهای گسترده‌تر تنها در صورت شکل‌گیری توافق سیاسی و اجرای تعهدات قابل ارزیابی است.
اهمیت تجاری همکاری روسیه و ایران در بخش هسته‌ای پیش از این نیز وجود داشته است. طبق گزارش تسنیم در ۶ آبان، لیخاچف اعلام کرده بود بازگشت متخصصان روسی به پروژه‌های نیروگاه بوشهر در مذاکرات مسعود پزشکیان و ولادیمیر پوتین مورد بررسی قرار گرفته است.
همکاری برای ساخت و نگهداری نیروگاه بوشهر با پیشنهاد تازه انتقال ذخایر اورانیوم دو موضوع مرتبط، اما از نظر قرارداد و تعهدات اجرایی متفاوت‌اند.
چه عواملی مانع نهایی شدن توافق انتقال اورانیوم می‌شوند؟
با کنار هم گذاشتن مواضع منتشرشده از ایران، روسیه و آمریکا، چند مسئله اصلی همچنان حل‌نشده باقی مانده است:
| موضوع | وضعیت گزارش‌شده |
|---|---|
| آمادگی روسیه | تأییدشده در اظهارات لیخاچف |
| مخالفت آمریکا | سابقه رد پیشنهاد، به نقل از کرملین و گزارش رویترز |
| موافقت ایران | موضع اعلام‌شده رئیس سازمان انرژی اتمی، مخالفت با تحویل ذخایر است |
| حجم و محل دقیق مواد | موجودی فعلی به‌طور مستقل راستی‌آزمایی نشده است |
| شرایط مالی مبادله | قیمت، مبلغ و روش پرداخت نهایی اعلام نشده است |
| سازوکار اجرای توافق | متن نهایی و تعهدات اجرایی منتشر نشده است |
این جدول وضعیت گزارش‌های در دسترس تا ۹ آبان ۱۴۰۵ را نشان می‌دهد و به معنای پیش‌بینی قطعی شکست یا موفقیت مذاکرات نیست.
جمع‌بندی؛ آیا اورانیوم ایران به روسیه منتقل خواهد شد؟
روسیه برای دریافت اورانیوم غنی‌شده ایران و جبران ارزش آن از طریق سوخت نیروگاه بوشهر یا پرداخت نقدی اعلام آمادگی کرده است؛ اما این پیشنهاد هنوز به توافق اجرایی تبدیل نشده است.
الکسی لیخاچف مخالفت آمریکا را سیاسی می‌داند؛ درحالی‌که مواضع صریح پیشین مقام‌های ایرانی نیز نشان می‌دهد تهران با خروج ذخایر اورانیوم از کشور موافقت نکرده است.
بنابراین انتقال اورانیوم ایران به روسیه نه اقدامی آغازشده و نه توافقی نهایی است. تصمیم درباره آن به تحولات مذاکرات، موضع ایران، شروط آمریکا و دستیابی به سازوکار قابل راستی‌آزمایی وابسته خواهد بود.
پرسش‌های مرتبط با اورانیوم، نیروگاه بوشهر و نظارت هسته‌ای
آیا اورانیوم غنی‌شده با سوخت آماده نیروگاه برق یکسان است؟
خیر. سوخت قابل استفاده در رآکتور نیروگاهی باید مشخصات فنی و صنعتی معینی داشته باشد. اورانیوم غنی‌شده در شکل‌های مختلف لزوماً سوخت آماده استفاده در نیروگاه محسوب نمی‌شود.
آیا انتقال مواد هسته‌ای به کشور دیگر، مالکیت آن‌ها را به‌طور خودکار تغییر می‌دهد؟
خیر. مالکیت، نگهداری، استفاده و شرایط بازگشت یا جبران ارزش مواد به قرارداد میان طرف‌ها و مقررات قابل اجرا بستگی دارد. انتقال فیزیکی به‌تنهایی همه این مسائل را تعیین نمی‌کند.
آیا آژانس بین‌المللی انرژی اتمی می‌تواند بر انتقال اورانیوم نظارت کند؟
آژانس براساس موافقت‌نامه‌های پادمانی و ترتیبات قابل اجرا، وظایفی در زمینه حسابرسی و راستی‌آزمایی مواد هسته‌ای دارد. حدود و روش نظارت بر هر توافق احتمالی باید مطابق چارچوب حقوقی و دسترسی‌های مورد پذیرش مشخص شود.
آیا توافق انتقال اورانیوم به معنی رفع فوری تحریم‌های ایران است؟
خیر. رفع یا تعلیق تحریم‌ها به تصمیم‌های حقوقی و اجرایی دولت‌ها و نهادهای مسئول وابسته است. حتی توافق درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم، به‌تنهایی تمام محدودیت‌های اقتصادی را لغو نمی‌کند.
منابع و مستندات
- عصر خبر به نقل از ایسنا؛ جزئیات گفت‌وگوی الکسی لیخاچف با شبکه RT و پیشنهاد مبادله اورانیوم، ۹ آبان ۱۴۰۵
- صحت خبر؛ بازتاب اظهارات مدیرعامل روس‌اتم درباره انتقال اورانیوم ایران، ۹ آبان ۱۴۰۵
- رویترز؛ اعلام کرملین درباره رد پیشنهاد انتقال اورانیوم توسط آمریکا، ۱۵ آوریل ۲۰۲۶
- آنادولو به نقل از رسانه‌های ایران؛ مخالفت محمد اسلامی با تحویل ذخایر اورانیوم، ۸ اکتبر ۲۰۲۶
- آسوشیتدپرس؛ اظهارات مدیرکل آژانس درباره ذخایر اورانیوم ایران و محدودیت راستی‌آزمایی، ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶
- وزارت خارجه آمریکا؛ ثبت انتقال اورانیوم کم‌غنای ایران به روسیه در دسامبر ۲۰۱۵
- تسنیم؛ رایزنی ایران و روسیه درباره فعالیت و نیروهای متخصص نیروگاه بوشهر، ۶ آبان ۱۴۰۵
- رویترز؛ آخرین اختلافات در مذاکرات ایران و آمریکا و تلاش میانجی‌های قطری، ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟