تک‌نرخی شدن ارز و پایان ارز دولتی خودرو؛ شوک کوتاه‌مدت یا تعدیل قیمت‌ها؟

هفته گذشته، صنعت و بازار خودروی ایران تحت تأثیر یکی از مهم‌ترین سیگنال‌های ارزی ماه‌های اخیر قرار گرفت. دولت با رونمایی از سیاست «ارز تک‌نرخی»، گامی برای کاهش رانت‌های ارزی برداشت؛ هم‌زمان، ابلاغیه‌های جدید هیئت‌وزیران درباره واردات خودرو با «ارز اشخاص» نیز این پیام را تقویت کرد که دولت در حال عقب‌نشینی از تأمین ارز این بخش است.

بازار خودرو که پیش از این در وضعیت رکودی قرار داشت، حالا با یک پارادوکس روبه‌روست: از یک سو واقعی‌سازی قیمت‌ها و شفافیت بیشتر؛ و از سوی دیگر احتمال فشار تورمی در کوتاه‌مدت. موفقیت این جراحی اقتصادی، به اجرای منسجم سیاست تک‌نرخی و جلوگیری از بازتولید رانت در لایه‌های پنهان بازار وابسته است. جدول تغییرات قیمت خودروهای پرفروش بازار را مشاهده کنید:

نوسان در مدار انتظار؛ واقعی‌سازی قیمت یا جهش تورمی؟

تحلیل قیمت‌ها در هفته گذشته نشان می‌دهد شکاف میان نرخ ارز مرکز مبادله (حدود ۱۳۱ هزار تومان) و بازار آزاد کاهش یافته است. این نزدیکی نرخ‌ها در تئوری می‌تواند به شفافیت کمک کند؛ اما در عمل، به دلیل نامشخص بودن مسیر نرخ‌های جدید، بخشی از معاملات وارد فاز انتظار شده‌اند.

با عبور نرخ ارز رسمی از مرزهای جدید، خودروهای وارداتی و مونتاژی که پیش‌تر با ارز ارزان‌تر تأمین می‌شدند، با شیب ملایم رو به بالا حرکت کردند. با این حال، رکود و خروج تقاضای سرمایه‌ای (به دلیل بلاتکلیفی) مانع جهش ناگهانی قیمت‌ها شد. مسیر کوتاه‌مدت بازار خودرو به ثبات نرخ ارز و شکل‌گیری مکانیزم عرضه و تقاضا گره خورده است؛ اگر دولت نوسان‌ها را مدیریت کند، حذف قیمت‌های رانتی می‌تواند در میان‌مدت به تعدیل قیمت‌ها در بازار آزاد کمک کند.

سرخط خبرهای هفته؛ از واردات با ارز اشخاص تا بازگشت سی‌ان‌جی

مهم‌ترین خبر هفته، ابلاغیه حذف سقف واردات خودرو با ارز اشخاص و منشأ خارجی بود که عملاً بن‌بست تخصیص ۲ میلیارد یورو ارز دولتی را رسمیت بخشید. از سوی دیگر، سازمان حمایت در جلسه‌ای با واردکنندگان اعلام کرد قیمت‌گذاری خودروهای وارداتی می‌تواند توسط شرکت‌ها و بر مبنای فرمول «CFR + ۱۸ درصد سود» انجام شود و عرضه در سامانه یکپارچه نیز حالت اختیاری پیدا کرده است.

همچنین خبر بازگشت قیمت بنزین سوپر به نرخ قبلی (۶۵ هزار و ۸۰۰ تومان) و آغاز مجدد طرح رایگان دوگانه‌سوز کردن خودروها با کیت‌های نسل ۴، از دیگر تحولات اثرگذار بود. این مجموعه اخبار نشانه‌ای از حرکت به سمت آزادسازی تدریجی بازار و هم‌زمان تلاش برای مدیریت ناترازی انرژی از مسیر تنوع‌بخشی به سبد سوختی کشور است.

عوامل مؤثر بر بازار خودرو

• عامل مثبت: تک‌نرخی شدن ارز می‌تواند شفافیت را افزایش دهد و بخشی از رانت ارزی را کاهش دهد.
• عامل مثبت: افزایش امکان واردات از محل ارز اشخاص می‌تواند فشارهای مقطعی عرضه را کاهش دهد.
• عامل منفی: حذف کامل تخصیص ارز دولتی، هزینه تمام‌شده واردات را با نرخ‌های آزاد پیوند می‌زند و می‌تواند فشار هزینه را به مصرف‌کننده منتقل کند.
• تهدید کلیدی: نوسان بالای ارز و کاهش ارزش پول ملی همچنان بزرگ‌ترین ریسک ثبات بازار است.

چشم‌انداز

رشد نرخ ارز در مرکز مبادله و حرکت به سمت تک‌نرخی شدن، هزینه تأمین قطعات وارداتی و مواد اولیه را برای خودروسازان داخلی و مونتاژکاران افزایش داده است. این سیاست از یک سو می‌تواند رانت‌های ارزی را محدود کند و قیمت تمام‌شده را به واقعیت بازار نزدیک‌تر کند؛ اما در کوتاه‌مدت، در صورت نبود ثبات ارزی، احتمال تداوم فشار تورمی بر مصرف‌کنندگان وجود دارد.

با توجه به وابستگی بالای خودروهای مونتاژی به ارز، اگر نرخ‌ها در کانال‌های جدید تثبیت نشود، روند صعودی قیمت‌ها می‌تواند در ماه‌های آینده نیز ادامه پیدا کند. در مقابل، تثبیت نرخ ارز و شفاف شدن قواعد واردات، می‌تواند از شدت نوسان‌ها بکاهد و بازار را از فاز انتظار خارج کند.