مسئلهای قدیمی با قرائتهای متضاد
بنگاهداری بانکها یکی از پربسامدترین و در عین حال مناقشهبرانگیزترین موضوعات در ادبیات اقتصادی ایران است. سالهاست که این مفهوم در فضای سیاستگذاری، رسانهای و حتی عمومی، بهعنوان یک «مسئله» مطرح میشود؛ مسئلهای که گاه با نگاه صفر و یکی به آن پرداخته شده و هرگونه حضور بانک در فعالیتهای اقتصادی، ذیل عنوان بنگاهداری، امری منفی تلقی شده است.
در این میان، استناد به برخی مواضع رسمی درباره لزوم پرهیز بانکها از بنگاهداری، باعث شده مرز میان سرمایهگذاری مشروع و مولد با فعالیتهای غیرمولد و رانتی مخدوش شود. نتیجه این اختلاط مفهومی، سردرگمی در سیاستگذاری و حتی ایجاد موانع جدید برای تأمین مالی تولید بوده است.
مجله تصویری؛ گفتوگو بهجای تقلیل مسئله
مجله تصویری با هدف فاصله گرفتن از قضاوتهای سادهانگارانه و حرکت بهسمت گفتوگوهای عمیقتر اقتصادی، در ششمین قسمت خود به سراغ یکی از گرههای اصلی نظام مالی کشور رفته است: مدل بهینه سرمایهگذاری بانکها در اقتصاد ایران.
در این اپیزود، میزبان سید عباس عباسپور، کارشناس حوزه بانک و مالی هستیم؛ گفتوگویی که تلاش میکند بهجای پاسخهای شعاری، چارچوبی تحلیلی برای فهم نقش بانکها در شرایط خاص اقتصاد ایران ارائه دهد.
آیا اصل سرمایهگذاری بانکها مسئله است؟
یکی از محورهای اصلی گفتوگو، این پرسش بنیادین است که آیا اصل سرمایهگذاری بانکها در اقتصاد امری مذموم است یا آنچه باید محل نقد قرار گیرد، کیفیت و جهت سرمایهگذاری است؟
در این بحث تأکید میشود که در بسیاری از اقتصادهای دنیا، بانکها نقش فعالی در سرمایهگذاری ایفا میکنند و این موضوع نهتنها ضدتوسعه نیست، بلکه یکی از ابزارهای هدایت اعتبار به سمت بخشهای مولد محسوب میشود. مسئله زمانی آغاز میشود که سرمایهگذاری بانکها از ملاحظات اقتصاد کلان، شفافیت و پیوند با تولید فاصله بگیرد و به فعالیتهای غیرمولد تبدیل شود.
اقتصاد ایران و مسئله سرمایهگذاری
شرایط اقتصاد ایران، این بحث را پیچیدهتر میکند. محدودیت سرمایهگذاری خارجی، تحریمها و نااطمینانیهای ساختاری باعث شده نقش تأمین مالی داخلی، بهویژه از سوی شبکه بانکی، اهمیت بیشتری پیدا کند. در چنین فضایی، حذف یا تضعیف نقش سرمایهگذاری بانکها بدون جایگزین مؤثر، میتواند به تعمیق رکود و کاهش ظرفیت تولید منجر شود.
در این اپیزود، بر این نکته تأکید میشود که سرمایهگذاری بانکها در فعالیتهای مولد، اگر در چارچوب درست طراحی شود، نهتنها مضر نیست بلکه میتواند یکی از معدود مسیرهای فعالسازی اقتصاد در شرایط محدودیت خارجی باشد.
بنگاهداری ناسالم در برابر سرمایهگذاری صحیح
یکی از بخشهای کلیدی گفتوگو، تفکیک دقیق میان بنگاهداری ناسالم و سرمایهگذاری صحیح است. بنگاهداریای که به خرید و نگهداری داراییهای غیرمولد، انجماد منابع و دور شدن از مأموریت اصلی بانک منجر میشود، با سرمایهگذاریای که به تولید، اشتغال و رشد بنگاهها کمک میکند، تفاوت ماهوی دارد.
در این چارچوب، استفاده از واژه «بنگاهداری» برای همه انواع حضور بانک در اقتصاد، نهتنها دقیق نیست، بلکه میتواند به ابزاری برای جلوگیری از هرگونه ابتکار مالی تبدیل شود؛ موضوعی که در اقتصاد ایران هزینهزاست.
فروش املاک بانکها؛ چگونه بدون شوک؟
از دیگر محورهای مهم این گفتوگو، مسئله فروش املاک بانکهاست. اگرچه آزادسازی منابع منجمدشده یکی از اهداف سیاستگذار است، اما فروش شتابزده داراییها میتواند اثرات انقباضی بر بازار و اقتصاد داشته باشد.
در این اپیزود، درباره این پرسش بحث میشود که چگونه میتوان فرآیند فروش املاک بانکی را بهگونهای طراحی کرد که هم به اصلاح ترازنامه بانکها کمک کند و هم به رکود در بازار داراییها دامن نزند. پاسخ، در طراحی تدریجی، شفاف و هماهنگ با سیاستهای کلان نهفته است.
بانک و بنگاه؛ رابطهای فراتر از وامدهی
یکی از مباحث جذاب گفتوگو، بازتعریف رابطه بانک و بنگاه است. بهجای نگاه سنتی و کوتاهمدت به بانک بهعنوان صرفاً وامدهنده، این ایده مطرح میشود که چرا نباید بانکها را ذینفع موفقیت بنگاهها کرد؟
در این چارچوب، تجربه هدایت اعتبار در اقتصادهایی مانند ژاپن بررسی میشود؛ جایی که بانکها با پیوند منافع خود به موفقیت بنگاهها، نقش فعالی در توسعه صنعتی ایفا کردهاند. این تجربه نشان میدهد که رابطه بانک و بنگاه، اگر درست طراحی شود، میتواند بهجای ریسک، مزیت خلق کند.
شفافیت؛ پیششرط هر اصلاحی
یکی از تأکیدات اصلی این گفتوگو، ضرورت شفافسازی دادههای املاک و داراییهای بانکهاست. بدون دسترسی به دادههای دقیق، هر سیاست اصلاحی با ریسک خطا و سوءبرداشت مواجه خواهد بود.
همراهی نهادهایی مانند وزارت مسکن در ایجاد پایگاههای شفاف اطلاعاتی، میتواند به تفکیک داراییهای مولد از غیرمولد کمک کند و مسیر اصلاح را هموارتر سازد.
چرا این اپیزود تماشا کنیم؟
ششمین قسمت مجله تصویری، تلاشی است برای عبور از دوگانههای سادهانگارانه و نزدیک شدن به واقعیتهای پیچیده اقتصاد ایران. این گفتوگو نه در پی دفاع مطلق از بانکهاست و نه در پی نفی نقش آنها؛ بلکه تلاش میکند مدلی قابلبحث برای سرمایهگذاری بانکی در اقتصاد ایران ارائه دهد.
اگر بهدنبال فهم دقیقتر از نسبت بانک، سرمایهگذاری و تولید هستید، این اپیزود میتواند نقطه شروعی برای بازاندیشی در یکی از حساسترین مسائل اقتصاد ایران باشد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟