وزیر نیرو در سخنانی جدید اعلام کرد که زیرساختهای اولیه برای ایجاد بورس آب و امکان خرید و فروش رسمی آب در حال آمادهسازی است. او گفت هدف از این اقدام، شفافسازی قیمت و ارزش اقتصادی آب، افزایش بهرهوری در بخشهای کشاورزی و صنعتی و ایجاد بستر مناسب برای سرمایهگذاری در حوزه آب است.
بنا بر توضیحات وزیر، ضعف ساختار اقتصادی آب و یارانه سنگین پنهان در این بخش، موجب شده محیط کسبوکار آب جذابیت لازم برای ورود بخش خصوصی را نداشته باشد. او تأکید کرد با اصلاح اقتصاد آب، هم بخش خصوصی وارد پروژههای توسعهای خواهد شد و هم تخصیص آب بر اساس ارزش واقعی و نیازهای بخشهای مختلف انجام میشود.
بورس آب؛ گامی به سمت شفافیت در ارزشگذاری منابع حیاتی
طرح ایجاد بورس آب موضوع جدیدی نیست، اما اکنون با اعلام رسمی وزیر نیرو وارد مرحله جدیتر شده است.
تجربه سالهای گذشته نشان داده که نظام فعلی قیمتگذاری آب در ایران، چه در بخش کشاورزی و چه در صنعت، ارتباط اندکی با هزینه واقعی تأمین، انتقال، تصفیه و نگهداشت دارد.
راهاندازی بورس میتواند نخستین گام در جهت ارزشگذاری اقتصادی آب باشد؛ به این معنا که آب مانند هر کالای اقتصادی دیگر، در یک بستر شفاف و قابل ردگیری عرضه شود و قیمت آن با توجه به عرضه، تقاضا و محدودیت منابع تعیین گردد.
چنین اقدامی میتواند مانع هدررفت آب، تقاضای غیرمنطقی و بهرهبرداری غیربهینه در برخی بخشها شود. از سوی دیگر، دولت میتواند از اطلاعات معاملاتی برای مدیریت هوشمند منابع و سیاستگذاری دقیقتر استفاده کند.
ضرورت اصلاح اقتصاد آب برای جذب سرمایهگذار
وزیر نیرو تأکید کرده تا زمانی که اقتصاد آب اصلاح نشود، جذابیت ورود به این حوزه برای سرمایهگذار وجود نخواهد داشت. این موضوع از منظر اقتصادی قابل تأمل است. بخش آب نیازمند سرمایهگذاریهای سنگین در زیرساخت، انتقال و فنّاوریهای کاهش تلفات است؛ اما بازگشت سرمایه در این بخش بهدلیل تعرفههای پایین و ساختار یارانهای بسیار محدود است.
با راهاندازی بورس آب، مدل درآمدی بنگاههای فعال در حوزه آب میتواند شفافتر شود. سرمایهگذار میتواند بر اساس قیمت واقعی و قابل پیشبینی، بازده طرحهای آبی را محاسبه کند. همین تغییر، مسیر مشارکت بخش خصوصی در ساخت تصفیهخانهها، خطوط انتقال، شیرینسازی آب و توسعه سامانههای مدیریت هوشمند را هموار خواهد کرد.
تجربه کشورها در راهاندازی بازار آب
کشورهایی مانند استرالیا، ایالات متحده و شیلی تجربه موفقی در ایجاد بازار رسمی آب داشتهاند. در استرالیا، بازار آب باعث شد کشاورزان بتوانند براساس نیاز واقعی، آب اضافی خود را به دیگران عرضه کنند. نتیجه این ساختار، افزایش بهرهوری و کاهش مصرف بیرویه بود.
در شیلی، ایجاد بازار آب موجب شد منابع آبی به سمت بخشهایی با بازده اقتصادی بالاتر منتقل شود؛ البته همراه با نظارت تنظیمگر برای جلوگیری از انحصار.
این نمونهها نشان میدهد بورس آب اگر با قوانین نظارتی مناسب همراه باشد، میتواند به تخصیص کارآمد منابع کمک کند و انگیزه حفاظت از آب را افزایش دهد.
اهمیت واقعیسازی ارزش آب در اقتصادهای تحت فشار کمآبی
گزارشهای سازمان ملل نشان میدهد کشورهایی که با تنش آبی روبهرو هستند، به سمت ارزشگذاری اقتصادی آب حرکت کردهاند. هدف از این اقدام ایجاد ابزارهای حکمرانی بهتر، تأمین مالی پروژههای زیرساختی و اصلاح الگوی مصرف است.
در ایران که بنا به آمار رسمی بیش از ۳۰۰ دشت در وضعیت ممنوعه یا ممنوعهبحرانی قرار دارند، ایجاد سازوکاری مانند بورس آب میتواند بخشی از فشار را از منابع زیرزمینی کاهش دهد. با قیمتگذاری شفاف، استفاده بیش از ظرفیت کاهش مییابد و مصرفکنندگان برای بهرهوری بیشتر انگیزه پیدا میکنند.
اعلام وزیر نیرو درباره امکان خرید آب از طریق بورس آب را میتوان یکی از جدیترین گامهای دولت برای اصلاح اقتصاد آب دانست. اگر این بورس با زیرساختهای حقوقی و نظارتی لازم همراه شود، میتواند به شفافیت قیمت، مدیریت بهتر منابع آبی، افزایش بهرهوری و جذب سرمایهگذاران کمک کند.
با توجه به تنش آبی گسترده کشور، بازطراحی اقتصاد آب نهتنها یک انتخاب سیاستی، بلکه یک ضرورت راهبردی است. موفقیت بورس آب در گرو آن است که این اصلاحات بهصورت مرحلهای، شفاف و مبتنی بر تجربه کشورهای موفق اجرا شود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟