در اقتصاد ایران، کمتر متغیری را میتوان یافت که به اندازه نرخ ارز، همزمان بر تورم، رشد اقتصادی، توزیع درآمد و حتی انتظارات اجتماعی اثرگذار باشد. نرخ ارز نهتنها قیمت نسبی کالاهای وارداتی را تعیین میکند، بلکه از مسیر هزینه تولید، انتظارات تورمی و ترازنامه بنگاهها، به یکی از مهمترین لنگرهای اقتصاد کلان کشور تبدیل شده است.
با این حال، سیاستگذاری در حوزه ارز در ایران همواره فراتر از یک انتخاب فنی بوده و به عرصهای مناقشهبرانگیز میان اهداف کوتاهمدت و ملاحظات بلندمدت بدل شده است.
تحریم و کمبود ارز؛ پیچیدگی سیاستگذاری
آنچه سیاستگذاری پولی و ارزی را در سالهای اخیر پیچیدهتر کرده، شرایط خاص اقتصاد ایران در بستر تحریمها و محدودیت منابع ارزی است. کاهش دسترسی به درآمدهای ارزی پایدار، نوسانات شدید جریان ارز و نااطمینانیهای سیاسی، دامنه انتخاب سیاستگذار را محدود کرده است.
در چنین شرایطی، تصمیمگیری درباره نحوه تخصیص ارز، نوع مداخله در بازار و نسبت سیاست پولی با سیاست ارزی، نهتنها فنی بلکه عمیقاً سیاسی و توزیعی شده است؛ تصمیمهایی که آثار آنها مستقیماً در سطح قیمتها و معیشت خانوارها قابل مشاهده است.
ارز ترجیحی؛ نقطه کانونی نزاع اقتصادی
یکی از اصلیترین مصادیق این پیچیدگی، استفاده از ارز ترجیحی برای کنترل تورم یا حمایت از تولید است. سیاستی که در ظاهر با هدف کاهش فشار قیمتی بر مصرفکننده یا تأمین نهادههای تولید اجرا میشود، اما در عمل به یکی از محلهای اصلی اختلاف نظر میان اقتصاددانان بدل شده است.
موافقان، ارز ترجیحی را ابزاری برای مهار شوکهای قیمتی در شرایط بحرانی میدانند؛ در مقابل، منتقدان بر ناکارآمدی، ایجاد رانت، اختلال در قیمتهای نسبی و تضعیف انضباط پولی تأکید دارند. این دوگانه، سالهاست فضای سیاستگذاری ارزی کشور را تحتتأثیر قرار داده و هنوز پاسخ قطعی و اجماعی برای آن شکل نگرفته است.
چارچوب سیاستگذاری ارز؛ موضوع پنجمین قسمت مجله تصویری
در چنین بستری، مجله تصویری تلاش کرده است بهجای تکرار گزارههای کلی، میدان گفتوگو را به کارشناسان و اساتید اقتصاد بسپارد؛ کسانی که سیاستگذاری را نه در سطح شعار، بلکه در چارچوب محدودیتها و واقعیات اقتصاد ایران تحلیل میکنند.
پنجمین قسمت این مجموعه، به یکی از بنیادیترین پرسشها میپردازد: چهارچوب مناسب سیاستگذاری پولی و ارزی برای اقتصاد ایران چیست؟
دکتر میثم خسروی؛ مهمان قسمت پنجم مجله تصویری
در این قسمت، میزبان دکتر میثم خسروی، استاد اقتصاد و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران هستیم. دکتر خسروی از جمله اقتصاددانانی است که هم در حوزه نظری اقتصاد کلان و هم در تحلیل مسائل سیاستی ایران، نگاه ساختاری و واقعگرایانه دارد.
گفتوگو با ایشان، نه صرفاً بررسی یک سیاست خاص، بلکه تلاشی برای ترسیم منطق کلی سیاستگذاری در شرایط محدودیت ارزی و تورمی است.
https://youtu.be/DMsokgT1n7A : لینک قسمت پنجم
سیاست پولی و سیاست ارزی؛ یک مسئله واحد
یکی از محورهای اصلی این گفتوگو، پیوند ناگسستنی سیاست پولی و سیاست ارزی در اقتصاد ایران است. در بسیاری از اقتصادها، این دو حوزه تا حدی از یکدیگر تفکیکپذیرند؛ اما در ایران، به دلیل نقش پررنگ دولت، بانک مرکزی و ساختار بازار ارز، این تفکیک عملاً امکانپذیر نیست.
در این اپیزود، این پرسش مطرح میشود که آیا میتوان بدون اصلاح سیاست ارزی، به مهار پایدار تورم از مسیر سیاست پولی امیدوار بود؟ و بالعکس، آیا تثبیت مصنوعی نرخ ارز، بدون انضباط پولی، نتیجهای جز انباشت فشارهای تورمی در آینده خواهد داشت؟
نرخ ارز؛ ابزار یا هدف؟
از دیگر محورهای گفتوگو، نسبت نرخ ارز با اهداف سیاستگذار است. آیا نرخ ارز باید صرفاً ابزاری برای کنترل تورم باشد یا میتوان آن را در خدمت رشد اقتصادی و تقویت تولید قرار داد؟
دکتر خسروی در این بحث، تلاش میکند نشان دهد که تبدیل نرخ ارز به یک «هدف سیاسی» بهجای یک «متغیر اقتصادی»، چگونه میتواند به بیثباتی بیشتر منجر شود و هزینههای اصلاح را در آینده افزایش دهد.
محدودیتها؛ نقطه شروع تحلیل
ویژگی متمایز این گفتوگو، شروع تحلیل از نقطه محدودیتهاست. بهجای فرض دسترسی نامحدود به منابع ارزی یا امکان اجرای سیاستهای ایدهآل، بحث بر این متمرکز است که در شرایط واقعی اقتصاد ایران، چه انتخابهایی کمهزینهتر و پایدارتر هستند.
این رویکرد، گفتوگو را از فضای آرمانی خارج کرده و آن را به دغدغههای ملموس سیاستگذاری نزدیک میکند؛ جایی که هر تصمیم ارزی، پیامدهای توزیعی و تورمی مشخصی دارد.
چرا تماشای این قسمت اهمیت دارد؟
پنجمین قسمت مجله تصویری، برای مخاطبانی طراحی شده که بهدنبال فهم عمیقتر از منطق سیاستگذاری اقتصادی هستند، نه صرفاً قضاوتهای صفر و یکی درباره درست یا غلط بودن یک سیاست.
این اپیزود کمک میکند تا مخاطب درک کند چرا سیاستگذاری ارزی در ایران تا این حد دشوار، پرهزینه و مناقشهبرانگیز است و چرا پاسخهای ساده، معمولاً در عمل شکست میخورند.
چهارچوب سیاستگذاری پولی و ارزی در ایران، بدون درک همزمان تورم، نرخ ارز، محدودیت منابع و انتظارات اقتصادی قابل فهم نیست. پنجمین اپیزود مجله تصویری، تلاشی است برای باز کردن این گره پیچیده از مسیر گفتوگویی دقیق، آرام و مبتنی بر واقعیتهای اقتصاد ایران.
اگر بهدنبال فهم منطق تصمیمهای ارزی، ریشه اختلافنظرها و مسیرهای ممکن پیشرو هستید، این گفتوگو میتواند نقطه شروع مناسبی باشد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟