رابطه تجاری ایران و قطر؛ آمار تجارت، صادرات، واردات و ظرفیت‌های همکاری اقتصادی

در طول سال‌های گذشته، روابط تهران و دوحه کمترین آسیب را از برنامه‌های تحریک‌آمیز آمریکا و رژیم اسرائیل برای برهم زدن روابط همسایگی بین کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و ایران دیده است و دو کشور روابط خوب و متنوعی در حوزه‌های سیاسی و امنیتی داشته‌اند این روابط به سطح جدیدی از همکاری، به ویژه پس از بحران‌های منطقه‌ای، مانند بحران خلیج فارس در سال 2017 و جنگ‌های منطقه‌ای، رسیده است، به ویژه از آنجایی که قطر توانسته است نقش یک میانجی موفق را در برخی از مهمترین پرونده‌های منطقه‌ای مرتبط با محور مقاومت و ایران ایفا کند. اگرچه روابط تاریخی و همسایگی بین ایران و قطر، حتی در برخی دوران پرتنش بین ایران و شورای همکاری در چهار دهه گذشته، همیشه کمترین آسیب را دیده است، اما بحران عربستان سعودی با قطر در سال 2017 که منجر به محاصره این امیرنشین کوچک عربی شد، به نقطه عطفی در افزایش روابط سیاسی، امنیتی و اقتصادی تهران و دوحه تبدیل شد. در بحران شورای همکاری خلیج فارس در سال ۲۰۱۷ (پی) ایران به کمک قطر در برابر کشورهای محاصره‌کننده آمد و با تأمین نیازهای اولیه، فضای تنفس لازم را برای دوحه فراهم کرد تا در برابر فشار سنگین به رهبری عربستان سعودی مقاومت کند و محاصره‌کنندگان را مجبور به عقب‌نشینی از شرایط خود کند. به همین بهانه، مناسب است وضعیت روابط تجاری ایران و قطر در سال‌های اخیر مورد بررسی قرار بگیرد.

وضعیت همکاری اقتصادی ایران و قطر

در تجارت به عنوان اولویت همکاری، ایران و قطر به عنوان دو کشور همسایه در حوزه انرژی و تجارت، همواره روابط اقتصادی پایدار و مثبتی داشته‌اند. قطر علاوه بر تجارت نفت و گاز، در زمینه‌های دیگری مانند کشاورزی و صادرات کالا نیز با ایران همکاری دارد. قطر علاوه بر تجارت نفت و گاز، در زمینه‌های دیگری مانند کشاورزی و صادرات کالا نیز با ایران همکاری دارد. سرمایه‌گذاری در حوزه‌های مورد علاقه طرفین، استفاده از ظرفیت ارزشمند سطوح مختلف گردشگری (از جمله گردشگری دریایی و توسعه برنامه‌های گردشگری در نقاط دیدنی ساحلی و همچنین ترویج گردشگری پزشکی)، فعال‌سازی و توسعه همکاری بین اتاق‌های بازرگانی و مناطق آزاد تجاری، برگزاری کمیته‌های تخصصی در حوزه‌های مختلف تجارت، گمرک، فرهنگ، گردشگری و ورزش و جوانان و غیره از جمله اهداف و موضوعات کمیسیون مشترک همکاری‌های دو کشور است. این امر منجر به گسترش روابط تجاری علیرغم تحریم‌های غرب شده است.

حجم تجارت ایران و قطر

باتوجه به آمار منتشر شده از گمرک جمهوری اسلامی ایران، حجم صادرات و واردات بین دو کشور در سال 1403 چیزی در حدود 330 میلیون دلار بوده است که سهم صادرات ایران تقریبا 143 میلیون دلار و سهم واردات نیز، 190میلیون دلار به ثبت رسیده است. باتوجه به پتانسیل موجود بین این دوکشور، امکان تجارت میلیارد دلاری نیز بین این دو کشور وجود دارد. طبق آخرین آمار منتشر شده، طی چهارسال اخیر از سال 1400 تا 1403 ، سهم قطر از بخش صادراتی ایران در بازه 0.17 تا 0.27 درصد بوده است. این در حالی است که سهم وارداتی نیز در همین سال‌ها بین 0.017 تا 0.26 درصد بوده است. کشور ما باتوجه به تنوع صادراتی که در کشور وجود دارد، پتانسیل صادراتی بیشتری به کشور قطر دارد. بااین حال در طی سال‌های اخیر روند صادرات نزولی و روند واردات از قطر سیری صعودی داشته است. از این رو، موجب شده است تا در سال 1403 ترازنامه منفی بااین کشور ثبت شود که این مورد نشان از حجم وارداتی بیشتری نسبت به صادرات است. البته نکته مثبت این است که حجم تجارت بین دوکشور در سال 1403 به بیشترین مقدار خود در طی سال‌های اخیر رسیده است. برای بهبود وضعیت صادرات ایران، استفاده از ظرفیت منطقه آزاد الرویس قطر، متنوع‌سازی سبد صادراتی و بهبود وضعیت حمل‌ونقل، راه‌هایی برای ارتقای سهم کشور است. به صورت کلی، تنوع صادراتی ایران در بخش‌های کشاورزی، مصالح ساختمانی، آبزیان و خدمات فنی‌ـ مهندسی، در کنار نیاز روزافزون قطر به تأمین امن کالاها، ظرفیت قابل‌توجهی برای افزایش صادرات ایران ایجاد می‌کند. فعال‌سازی کمیته‌های تخصصی، تسهیل فرایندهای گمرکی، گسترش کریدورهای حمل‌ونقل دریایی و تقویت همکاری مناطق آزاد، نقشه راه روشنی را برای جهش در روابط تجاری ترسیم کرده است. با اهتمام مشترک برای رفع موانع ساختاری و سرمایه‌گذاری در حوزه‌های انرژی، گردشگری سلامت و صنایع دانش‌بنیان، تراز تجاری دو کشور می‌تواند به‌سرعت متوازن شود و جایگاه هر دو طرف را در زنجیره ارزش منطقه‌ای ارتقا بخشد.