مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران اعلام کرد که تحویل گاز به نیروگاههای کشور در سال جاری، با بیش از ۳.۵ میلیارد متر مکعب افزایش نسبت به مدت مشابه سال قبل، از برنامه تعیینشده وزارت نفت پیشی گرفته است. این افزایش چشمگیر، که نشاندهنده مدیریت مؤثر شبکه است، به منظور حفظ ذخایر سوخت مایع و جلوگیری از قطعی برق در اوج تقاضای سرمای زمستان صورت گرفته و رکورد جدیدی در تاریخ گازرسانی کشور به ثبت رسانده است. اما این مهم چه تاثیر و پیامدهایی برای اقتصاد ایران دارد؟
افزایش تحویل گاز و نقش آن در پایداری انرژی و اقتصاد ایران
بر اساس گزارشهای منتشرشده، شرکت ملی گاز ایران موفق شده است با وجود کاهش دما در سراسر کشور، نه تنها برنامه هدفگذاریشده را محقق سازد، بلکه از آن نیز فراتر رود. برای مثال، در ۹ روز اول آذر ماه (اواخر نوامبر تا اوایل دسامبر)، میزان تحویل گاز روزانه به نیروگاهها به طور متوسط ۳۲ میلیون متر مکعب در روز بیشتر از برنامه تعیینشده وزارت نفت بوده است.
در همین دوره، مصرف گاز نیروگاهها در ۳۰ نوامبر به اوج خود یعنی ۱۷۳ میلیون متر مکعب رسید. این عملکرد درخشان مدیریتی، پس از آن صورت میگیرد که در شش ماهه اول سال جاری، ۴۳ درصد از کل گاز تحویل دادهشده به شبکه ملی، صرف نیروگاهها شده تا ذخایر سوخت مایع برای ماههای سرد سال حفظ شوند.
ابعاد کلان گازرسانی و اثرگذاری آن بر اقتصاد ایران
این موفقیت در تحویل حجم رکوردشکن گاز به نیروگاهها، در شرایطی که ایران دومین ذخایر بزرگ اثباتشده گاز جهان را در اختیار دارد اما همواره با چالش اوج مصرف زمستانی مواجه است، نشاندهنده اولویت راهبردی دولت در سال جاری برای تأمین برق داخلی و مدیریت بهینه زیرساختها است.
بحرانهای کمبود گاز در زمستانهای پیشین منجر به استفاده فزاینده از سوختهای جایگزین و قطعی موقت برق شده بود. با این حال، افزایش چشمگیر تزریق گاز در سال جاری، نتیجه برنامهریزی دقیقتر وزارت نفت و مدیریت تقاضا است تا ضمن جلوگیری از تکرار بحرانهای گذشته، پایداری تولید برق حتی در شرایط سرمای شدید تضمین شود. این تدابیر، نه تنها رفاه داخلی را هدف قرار داده، بلکه پایهای محکم برای حفظ جریان صادرات ایجاد میکند. این مهم نسبت بسیار ویژهای با کلیات اقتصاد ایران دارد؛ چرا که بهراحتی میتواند بستر تولید و مصرف را تحت تاثیر قرار دهد.
پیامدهای گازرسانی پایدار برای صادرات انرژی و اقتصاد ایران
در بُعد کلان، توانایی ایران در حفظ سطوح بالای گازرسانی در زمستان، پیامدهای مهمی برای جاهطلبیهای صادرات انرژی این کشور دارد. تضمین ثبات عرضه داخلی به تهران این امکان را میدهد که بدون به خطر انداختن نیازهای محلی، به تعهدات صادراتی گاز خود به کشورهایی مانند عراق و ترکیه پایبند بماند. تحلیلگران معتقدند مدیریت مؤثر گاز در فصل سرما میتواند اعتبار ایران را به عنوان تأمینکننده قابل اتکای انرژی در منطقه تقویت کند و به تهران اجازه دهد تا از تولید مازاد خود برای افزایش درآمد و تقویت جایگاه خود در بازارهای منطقهای استفاده نماید.
تحلیل آماری عملکرد گازرسانی و تأثیر آن بر اقتصاد ایران
شواهد آماری ارائهشده توسط مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران به وضوح این مدیریت موفق را نشان میدهد؛ میزان تحویل روزانه گاز در نوامبر (۱۶۸ میلیون متر مکعب) نسبت به برنامه تعیینشده (۱۳۶ میلیون متر مکعب)، رشد حدود ۲۳.۵ درصدی را تجربه کرده است. از نظر تاریخی، ایران به دلیل افزایش بیرویه مصرف خانگی در زمستان، مجبور به کاهش سهم صنایع یا نیروگاهها شده است. با این حال، حفظ ۴۳ درصد از کل گاز توزیعشده برای نیروگاهها در نیمه اول سال، حکایت از یک سیاست عامدانه برای ذخیرهسازی هدفمند سوخت مایع دارد؛ این اقدام باعث میشود که در صورت تشدید تقاضای خانگی در اوج سرما، سوخت مایع کافی برای جبران کمبود گاز در نیروگاهها وجود داشته باشد.
چالشهای بینالمللی گاز و جایگاه اقتصاد ایران در فضای منطقه
همچنین، این عملکرد در تأمین تقاضا در حالی به دست آمده که بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، تقاضای جهانی برای گاز بهویژه در مناطق سردسیر در حال افزایش است، اما زیرساختهای صادرات گاز ایران عمدتاً خط لوله است و ذخیرهسازی محدودتری دارد. این امر، دشواری مدیریت شبکه در ایران را در مقایسه با کشورهای دارای زیرساخت LNG و ذخیرهسازی زیرزمینی گسترده، دوچندان میکند. با این حال، این رکوردشکنی نشاندهنده افزایش ظرفیت انتقال و تزریق بهینه در سال جاری است که ثبات عرضه داخلی را در سایه تنشهای ژئوپلیتیک حفظ میکند.
افزون بر دستاوردهای یادشده، تحلیلگران تأکید میکنند که رکوردشکنی در گازرسانی به نیروگاهها، پیامدهای بلندمدتی نیز برای اقتصاد ایران خواهد داشت. تداوم تأمین پایدار گاز در فصل زمستان به صنایع بزرگ انرژیبر امکان میدهد که بدون نگرانی از افت فشار یا محدودیتهای اضطراری، برنامهریزی تولید خود را اجرا کنند.
این موضوع برای صنایعی مانند فولاد، پتروشیمی، سیمان و نیروگاههای برق حرارتی، اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا حتی وقفههای کوتاهمدت در تأمین گاز میتواند به زیانهای سنگین تولیدی و مالی منجر شود. در سالهای گذشته، کاهش سهم صنایع از گاز در اوج سرما باعث افت محسوس تولید و اختلال در زنجیره ارزش شده بود، اما رویکرد جدید وزارت نفت و شرکت ملی گاز نشان میدهد که این بار با برنامهریزی هدفمندتر، تلاش شده تقاضا مدیریت و ذخایر سوخت مایع برای شرایط اضطراری حفظ شود.
این سطح از هماهنگی میان تأمین گاز و نیازهای صنعتی، میتواند بهرهوری انرژی را افزایش داده و انعطافپذیری شبکه را در برابر شوکهای فصلی تقویت کند. چنانچه این روند ادامه یابد، پایههای تأمین انرژی در اقتصاد ایران باثباتتر شده و مسیر برای توسعه صادرات، جذب سرمایه و جلوگیری از نوسانات تولید هموارتر خواهد شد.
نفت ایران در تقابل تحریم و دیپلماسی؛ اثرات صادرات نفت بر بازار ارز در 2025
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟