بر اساس اصلاحیه جدید دولت، خودروهای صفر کیلومتر تولید داخل که قیمت کارخانهای آنها کمتر از یک میلیارد تومان باشد، از ابتدای اجرای طرح جدید، سهمیه بنزین دریافت خواهند کرد. پیشتر اعلام شده بود خودروهای نوشماره مشمول سهمیه نمیشوند؛ موضوعی که موجب واکنش و انتقاد مصرفکنندگان و تحلیلگران شد.
طبق متن اصلاحیه، «خودروی نونشماره» به خودروهای سواری شخصی داخلی گفته میشود که سند آنها برای نخستینبار صادر شده باشد و کشور سازنده آن «ایران» ثبت شده باشد. بر اساس مصوبه نهایی، تنها خودروهای نوشماره با قیمت کارخانهای بیش از یک میلیارد تومان مشمول عدم تخصیص سهمیه هستند. این اصلاح، بهمنظور هماهنگی بیشتر طرح با توان خرید خانوار و جلوگیری از انتقال فشار قیمتی به مصرفکنندگان انجام شده است.
نقش اصلاحیه در کاهش تنش و بازگرداندن نظم سیاستی
اعلام اولیه حذف سهمیه بنزین برای تمام خودروهای صفر، در روزهای گذشته انتقادهای زیادی بههمراه داشت. از منظر سیاستگذاری، اجرای چنین تصمیمی بدون تمایزگذاری میتوانست تقاضا برای خودروهای کارکرده را افزایش دهد، بازار نقلوانتقال خودرو را دچار نوسان کند و فشار بیشتری به خانوارهای دارای قدرت خرید محدود وارد کند.
اصلاح مصوبه و بازگرداندن سهمیه برای خودروهای زیر یک میلیارد تومان، نشانهای از انعطافپذیری دولت در برابر نقدهای کارشناسی است. این رویکرد میتواند سطح اعتماد نسبت به سیاست جدید بنزینی را افزایش دهد و در عین حال، پیام روشنی درباره نوع نگاه دولت به مصرفکنندگان متوسط و کمدرآمد منتقل کند.
تفکیک قیمتی خودروها و پیامدهای احتمالی در بازار
تعیین سقف یک میلیارد تومان برای تخصیص سهمیه بنزین در خودروهای صفر، عملاً یک تفکیک قیمتی در بازار ایجاد میکند. خودروهای اقتصادی و میانرده، همچنان از سهمیه برخوردار خواهند شد، حال آنکه خودروهای بالای یک میلیارد تومان، که عمدتاً در طبقات قیمتی بالاتری قرار دارند، از این امتیاز محروم میشوند.
این تفکیک در کوتاهمدت میتواند از جهش تقاضا برای خودروهای زیر یک میلیارد جلوگیری کند؛ زیرا حذف سهمیه میتوانست هزینه مالکیت خودروهای کمقیمت را بهطور نسبی بالا ببرد.
همچنین، نشانههای اولیه حاکی از آن است که اصلاحیه میتواند ثبات بیشتری در تصمیمگیری خریداران ایجاد کند و شوک رفتاری ایجادشده در پی اعلام اولیه را کاهش دهد.
البته این اقدام میتواند پیامدهای بلندمدتی نیز داشته باشد؛ از جمله شکلگیری انگیزه خودروسازان برای بازنگری قیمت محصولات در مرز یک میلیارد تومان یا ورود مصرفکنندگان به دستهبندیهای قیمتی جدید. این موارد نیازمند پایش و تحلیلهای تکمیلی در ماههای آینده خواهد بود.
تجربه جهانی استفاده از سهمیهبندی هوشمند سوخت
در بسیاری از کشورها، سیاستهای مرتبط با سوخت بهجای حذف کلی سهمیه، معمولاً بر اساس معیارهای مصرف، نوع خودرو و دهک درآمدی تنظیم میشود. در کشورهای شرق آسیا، تفکیک خودروها بر پایه حجم موتور یا سطح آلایندگی رایج است؛ در اروپا نیز تخصیص مالیات سوخت اغلب ارتباط مستقیمی با توان خرید و سطح تکنولوژی خودرو دارد.
اصلاح مصوبه در ایران و اعمال سقف قیمتی برای تخصیص سهمیه بنزین، از این منظر به رویکرد جهانی نزدیکتر است؛ یعنی سیاستگذار تلاش میکند میان عدالت اجتماعی و کارایی اقتصادی تعادل برقرار کند.
آثار اقتصادی سهمیهبندی بر الگوی مصرف خانوار
پژوهشهای اقتصادی نشان میدهد که حذف ناگهانی یارانه یا سهمیه در گروههای کمدرآمد، معمولاً اثرات رفاهی منفی ایجاد میکند. همچنین، سیاستهایی که بدون تفکیک اجرا میشوند، اغلب منجر به تغییرات نامطلوب در رفتار مصرفکنندگان میشوند؛ مانند افزایش فشار بر بازار دستدوم یا افزایش هزینههای حملونقل.
در چارچوب همین یافتهها، بازگشت سهمیه برای خودروهای کمتر از یک میلیارد تومان را میتوان اقدامی در جهت جلوگیری از شوک هزینهای دانست. این تصمیم بهویژه برای خانوارهایی که خودرو را کالایی مصرفی نه تجملی میدانند، اهمیت دارد و میتواند اثرات تورمی غیرمستقیم را کنترل کند.
اصلاحیه دولت درباره سهمیه بنزین خودروهای نو شماره، یک تعدیل سیاستی مهم محسوب میشود. این اصلاح، انتقادات اولیه را تا حد زیادی برطرف کرده و دامنه حمایت از مصرفکنندگان عادی را گستردهتر کرده است. با توجه به حساسیت اجتماعی بنزین و اثر آن بر سایر قیمتها، اجرای تدریجی و دقیق این مصوبه میتواند از بروز رفتارهای هیجانی در بازار خودرو و سوخت جلوگیری کند.
تحلیل بازار خودرو در هفته اول آذر ۱۴۰۴؛ سایه بنزین ۵۰۰۰ تومانی بر بازار راکد
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟