صادرات ایران به کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا در هفتماهه نخست سال جاری با رشد ۱۶ درصدی به بیش از ۱.۲ میلیارد دلار رسید؛ رشدی که در مقایسه با عملکرد کمرمق صادرات ایران به بسیاری از بازارهای جهانی، نشانهای از اثرگذاری عملی «توافق تجارت آزاد ایران و اوراسیا» ارزیابی میشود. این آمار نشان میدهد توافق، یک مسیر صادراتی کمنوسانتر و قابل پیشبینیتر برای کالاهای ایرانی در منطقه ایجاد کرده است.
افزایش صادرات در بازاری متفاوت از روند جهانی
سرپرست دبیرخانه توافق تجارت آزاد ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا اعلام کرده ارزش صادرات ایران به کشورهای عضو این اتحادیه در بازه ۲۱ مارس تا ۲۲ اکتبر سال جاری به ۱.۲۶۱ میلیارد دلار رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۶ درصد افزایش نشان میدهد. به گفته الهام حاجیکریمی، بیشترین رشد صادرات ایران در این دوره مربوط به بلاروس با ۵۰ درصد و ارمنستان با ۳۵ درصد بوده است؛ آماری که از ظرفیت بالای بازارهای کوچکتر اوراسیا برای جذب کالاهای ایرانی حکایت دارد.
در کنار این آمار، برگزاری «چهارمین نمایشگاه اوراسیا» با حضور مقامات عالیرتبه و هیأتهای تجاری کشورهای عضو و اثرگذار منطقه، بهعنوان یکی از ابزارهای عملیاتی توسعه روابط تجاری مطرح شده است. همچنین تشکیل کارگروههای تخصصی در حوزههایی مانند گمرک، استانداردها، قواعد مبدأ و حملونقل و بررسی نتایج آنها در جلسات رسمی مشترک، نشاندهنده حرکت توافق از سطح سیاسی به سطح اجرایی است. امضای نقشه راه سهساله همکاری اقتصادی و تجاری نیز چارچوب مشخصتری برای اقدامات آینده ترسیم کرده است.
چرا اوراسیا از سایر بازارها متمایز شده است؟
رشد صادرات ایران به اوراسیا زمانی معنادارتر میشود که در کنار عملکرد کلی صادرات کشور قرار گیرد. در شرایطی که صادرات ایران به بسیاری از بازارهای جهانی یا با افت مواجه بوده یا رشدی ناچیز را تجربه کرده است، ثبت افزایش ۱۶ درصدی در یک بازار منطقهای نشان میدهد توافقات تجاری هدفمند میتوانند نقش ضربهگیر را برای تجارت خارجی ایفا کنند.
کاهش یا حذف تعرفهها، شفافتر شدن قواعد تجاری و ایجاد سازوکارهای نهادی مشترک، ریسک فعالیت صادرکنندگان را کاهش داده و امکان برنامهریزی میانمدت و بلندمدت را تقویت میکند. این موضوع برای بنگاههای ایرانی که با عدمقطعیتهای متعددی در حوزه لجستیک، پرداخت و نقلوانتقال مالی مواجهاند، اهمیت مضاعف دارد. در واقع، توافق تجارت آزاد با اوراسیا تا حدی هزینه نااطمینانی را برای صادرکنندگان کاهش داده است.
همپوشانی مزیتهای ایران و نیازهای بازار اوراسیا
از منظر ترکیب کالا، تمرکز بر گروههایی مانند خودرو و قطعات، نساجی و پوشاک، دارو و تجهیزات پزشکی و صنایع غذایی، نشاندهنده همپوشانی قابلتوجه میان مزیتهای صادراتی ایران و نیازهای وارداتی بازار اوراسیاست. کشورهای عضو این اتحادیه سالانه حجم بالایی از این اقلام را وارد میکنند و نزدیکی جغرافیایی ایران، در کنار کاهش هزینههای تعرفهای، میتواند مزیت رقابتی مهمی برای صادرکنندگان ایرانی ایجاد کند.
افزون بر این، بازار اوراسیا به دلیل ساختار اقتصادی متنوع، امکان جذب کالاهای صنعتی با ارزش افزوده بالاتر را نیز فراهم میکند. روند تدریجی فاصله گرفتن صادرات ایران از تمرکز صرف بر کالاهای کشاورزی و حرکت به سمت کالاهای صنعتی، یکی از نشانههای تقویت سبد صادراتی در این مسیر است.
تنوعبخشی مقاصد صادراتی؛ دستاوردی فراتر از ارقام
یکی از آثار مهم توافق تجارت آزاد با اوراسیا، کمک به تنوعبخشی مقاصد صادراتی ایران است. وابستگی بیشازحد به چند بازار محدود، همواره یکی از آسیبپذیریهای تجارت خارجی کشور بوده است. بازار اوراسیا با جمعیتی قابلتوجه و پیوندهای روبهگسترش اقتصادی، میتواند به یکی از پایههای جدید صادرات غیرنفتی ایران تبدیل شود.
رشد صادرات به کشورهایی مانند بلاروس و ارمنستان نشان میدهد حتی بازارهای کوچکتر این اتحادیه نیز، در صورت دسترسی مناسب و رفع موانع لجستیکی، ظرفیت جذب کالاهای ایرانی را دارند.
تجربه منطقهای و مسیر پیشرو
تجربه سایر کشورها در تعامل با اتحادیههای اقتصادی منطقهای نشان میدهد تجارت درونمنطقهای پس از اجرای توافقات آزاد تجاری، معمولاً رشد باثباتتری نسبت به تجارت با کشورهای خارج از بلوک تجربه میکند. در اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز کاهش موانع تعرفهای و غیرتعرفهای نقش مهمی در تقویت جریان تجارت میان اعضا داشته است.
در مورد ایران، فعالسازی کارگروههای تخصصی و حرکت به سمت حل مسائل اجرایی، میتواند در میانمدت به افزایش پایدار صادرات، جذب سرمایهگذاری مشترک و تعمیق همکاریهای اقتصادی منجر شود؛ روندی که در صورت تداوم، میتواند الگویی برای توسعه توافقات مشابه با سایر بلوکهای اقتصادی باشد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟