به گفته وزیر، در حال حاضر قیمت غیررسمی برنج وارداتی در بسیاری از نقاط کشور، بدون توجه به نرخ مصوب، بهطور میانگین بیش از ۱۵۰ هزار تومان است. وی تأکید کرد کاهش این عدد وابسته به تنظیمگری دقیق، تأمین بهموقع و توزیع مناسب خواهد بود.
حذف ارز ترجیحی و مسیر تازه قیمتگذاری در بازار برنج
حذف ارز ترجیحی در سالهای گذشته در بسیاری از بازارهای کالایی منجر به تغییرات ساختاری شده است. در حوزه برنج، این تغییر به معنای پایان تخصیص ارز ارزان برای واردات و حرکت به سمت سازوکارهای شفافتر در قیمتگذاری است.
وزیر کشاورزی معتقد است شفافیت واردات و حذف رانتهای احتمالی، باعث کاهش هزینههای تمامشده و در نتیجه افت قیمت برنج خواهد شد.
این دیدگاه بر اساس تجربه بسیاری از بازارهای مشابه مطرح شده است؛ جایی که پیچیدگیهای ارزی، هزینههای پنهان حمل، تأمین و توزیع را افزایش داده و در نهایت اثر آن بر دوش مصرفکننده قرار گرفته است.
با این حال، اینکه کاهش ۱۵ درصدی تا چه حد محقق شود، وابسته به رفتار بازار، رقابت بین واردکنندگان و نظارت قیمتی خواهد بود.
وضعیت فعلی بازار و چالشهای پیشرو
در حال حاضر قیمت برنج وارداتی در بازار آزاد تفاوت محسوسی با نرخ مصوب دارد و طبق گفته وزیر، قیمت میانگین بیش از ۱۵۰ هزار تومان است. این عدم انطباق نشانه وجود چند چالش ساختاری است:
- گسست میان نرخ مصوب و نرخ واقعی بازار
- محدودیت عرضه در برخی مقاطع
- نقش واسطهها در تعیین قیمت نهایی برنج
- نبود نظارت کافی بر زنجیره توزیع
تجربه کشورها در آزادسازی بازار برنج
در کشورهایی مانند اندونزی، مصر و هند، آزادسازی تدریجی واردات و حذف یارانههای ارزی موجب افزایش شفافیت و کاهش انحراف قیمت شد. پژوهشها نشان میدهد زمانی که واردات با نرخهای چندگانه انجام شود، معمولاً اختلاف میان قیمت رسمی و بازار افزایش مییابد و هزینه نهایی برای مصرفکننده بیشتر از سطح واقعی میشود.
در برخی کشورها، آزادسازی واردات باعث رقابت بیشتر و کاهش هزینههای غیررسمی شد که نهایتاً روند نزولی قیمت را رقم زد. تجربه این کشورها میتواند نشان دهد که اصلاح سیاست ارزی، اگر با تنظیمگری قوی همراه باشد، قادر است قیمت کالاهای اساسی را تثبیت یا حتی کاهش دهد.
بازار داخلی و نقش مصرف در تعیین قیمت برنج
مطابق گزارشهای سالهای اخیر، سرانه مصرف برنج در ایران حدود ۳۵ تا ۴۰ کیلوگرم برای هر نفر برآورد میشود؛ رقمی که ایران را در ردیف مصرفکنندگان بالای جهان قرار میدهد. این سطح مصرف بالا، حساسیت بازار را نسبت به کوچکترین تغییرات عرضه یا واردات افزایش میدهد.
به همین دلیل، تصمیم دولت درباره حذف ارز ترجیحی و تلاش برای کاهش قیمت برنج اهمیت بالایی دارد؛ زیرا هر کاهش یا افزایش در این بازار بهسرعت در هزینه خانوار منعکس میشود. برآوردهای اولیه حاکی از آن است که اگر واردات با حجم کافی ادامه یابد و رانت ارزی حذف شود، امکان کاهش قیمت وجود دارد؛ اما در صورت محدودیت عرضه یا افزایش هزینه حملونقل جهانی، اثر کاهش ممکن است محدودتر شود.
اظهارات وزیر جهاد کشاورزی نشان میدهد دولت انتظار دارد حذف ارز ترجیحی باعث کاهش قیمت برنج وارداتی و افزایش شفافیت در زنجیره تأمین شود. بر اساس برآوردها، کاهش ۱۵ درصدی قیمت در دسترس است، اما تحقق کامل آن نیازمند چند شرط کلیدی است:
- تداوم واردات با حجم کافی
- حذف هزینههای پنهان و واسطهگری
- نظارت مؤثر بر شبکه توزیع
- رقابتپذیر شدن بازار وارداتی برنج
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟