به گزارش چارسو اقتصاد، مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی به بررسی لایحه بودجه پرداخت. در بخشهای مربوط به صندوقهای بازنشستگی در «کلیات لایحه بودجه ۱۴۰۵»، دو پیام اصلی دیده میشود. اول اینکه کمکهای بودجهای به صندوقهای نیازمند حمایت دولت همچنان در مقیاس بزرگ تعریف شده و دوم اینکه «متناسبسازی حقوق بازنشستگان» بهعنوان یک تکلیف برنامهای، سهم مشخصی از اعتبارات را به خود اختصاص داده است. این دو محور، عملاً صندوقها را به یکی از کانونهای پایدار هزینههای جاری بودجه عمومی تبدیل میکند.
۷۲۶ همت کمک به ۵ صندوق و ۲۵۲ همت برای متناسبسازی
در صفحه مربوط به «نکاتی درخصوص اعتبارات صندوقهای بازنشستگی»، صراحتاً آمده است که برای پنج صندوق بازنشستگی نیازمند کمک دولت (کشوری، لشکری، فولاد، هما و وزارت اطلاعات) در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵، مجموعاً ۷۲۶ هزار میلیارد تومان اعتبار در نظر گرفته شده است. همزمان، برای متناسبسازی حقوق بازنشستگان (بهعنوان تکلیف بند «ر» ماده ۲۸ برنامه هفتم پیشرفت) رقم ۲۵۲ هزار میلیارد تومان درج شده است. این تفکیک مهم است چون نشان میدهد بخشی از بار بودجهای صندوقها، صرفاً «پرداختهای معمول و کسریهای جاری صندوقها» نیست، بلکه یک بسته سیاستی مجزا برای همسانسازی/متناسبسازی حقوق نیز در بودجه دیده شده است.
در جدول «اعتبارات هزینهای متفرقه»، همین سرفصل متناسبسازی نیز قابل ردیابی است: اعتبار متناسبسازی حقوق بازنشستگان از ۱۸۵ همت در قانون ۱۴۰۴ به ۲۵۲ همت در لایحه ۱۴۰۵ رسیده که رشد ۳۶ درصدی را نشان میدهد. در کنار آن، «پاداش پایان خدمت بازنشستگان» نیز تقریباً ثابت مانده و از ۸۵ همت به ۸۶ همت رسیده است.
این دو ردیف (پاداش پایان خدمت و متناسبسازی) از آن جهت مهماند که برای مخاطب عمومی، پیوند مستقیمتری با پرداختهای رفاهی/حقوقی بازنشستگان دارند و معمولاً اثرشان در فضای اجتماعی و رسانهای هم پررنگتر دیده میشود.
نکته فنی دیگری که در نمودارهای صندوقی آمده، «ادغام» برخی بودجههاست: در توضیح نمودار «وابستگی صندوقهای بازنشستگی به بودجه عمومی دولت» ذکر شده که بودجه صندوق بازنشستگی هما از سال ۱۴۰۱ و بودجه صندوق فولاد در سال ۱۴۰۵ با بودجه صندوق بازنشستگی کشوری ادغام شده است. معنای ساده این توضیح این است که مقایسههای بینسالی باید با دقت خوانده شود، چون بخشی از تغییرات ممکن است ناشی از «جابجایی در نحوه طبقهبندی و تجمیع بودجه صندوقها» باشد، نه صرفاً افزایش یا کاهش خالص تعهدات.
وابستگی صندوقها به بودجه عمومی
کلیات، علاوه بر عددهای مستقیم کمک به صندوقها، از زاویه «وزن صندوقها در اعتبارات هزینهای» هم تصویری ارائه میدهد. در جدول توزیع اعتبارات هزینهای عمومی دستگاههای ملی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با ۵۳۸ همت در صدر دیده میشود و خود گزارش تصریح میکند که ۴۹۹ همت از این رقم مربوط به صندوق بازنشستگی کشوری است.
این یعنی بخش بزرگی از اعتبارات هزینهای یک وزارتخانه، عملاً ماهیت «پرداختی به صندوق بازنشستگی» دارد و همین مسئله جایگاه صندوقها را در معماری بودجه جاری برجسته میکند.
در همان جدول، درباره وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح نیز ذکر شده که از ۲۹۵ همت اعتبار هزینهای این دستگاه، ۲۲۶ همت مربوط به سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلح است.
دو بلوک بزرگ از هزینههای جاری دولت، در دو مسیر اصلی «صندوق بازنشستگی کشوری» و «سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلح» خود را نشان میدهد و به همین دلیل، تحلیل مصارف بودجه بدون دیدن این اجزا معمولاً ناقص میماند.
در امتداد همین بحث، کلیات به رابطه بودجه دولت با «تأمین اجتماعی» هم اشاره دارد؛ از جمله اینکه برای تادیه دیون انباشته دولت به سازمان تأمین اجتماعی، ۱۰۰ همت از طریق تهاتر بنگاههای اقتصادی و ۷۰ همت از محل واگذاری/فروش اوراق مالی اسلامی پیشبینی شده است. همچنین برای تأدیه دیون جاری دولت به سازمان تأمین اجتماعی ۱۷.۸ همت و برای صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر ۷.۱ همت ذکر شده است.
در کنار اینها، گزارش یادآوری میکند که با وجود تأکید برنامه هفتم بر تادیه دیون انباشته دولت به صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر، «منبعی بدین منظور در نظر گرفته نشده است».
این بخش نشان میدهد «تعهدات بازنشستگی/بیمهای» فقط به صندوقهای کشوری و لشکری محدود نیست و در لایههای مختلف، در قالب بدهیها و تسویهها نیز در بودجه حضور دارد.
جمعبندی
جمعبندی کلیات درباره صندوقهای بازنشستگی در لایحه بودجه ۱۴۰۵ این است که دولت هم از مسیر کمک مستقیم به صندوقهای نیازمند حمایت (۷۲۶ همت) و هم از مسیر اعتبار متناسبسازی (۲۵۲ همت) و نیز از مسیر پرداخت پاداش پایان خدمت و تسویه دیون بیمهای/بازنشستگی، وزن صندوقها را در بودجه عمومی تثبیت کرده است.
نتیجه عملی این ساختار آن است که هر بحثی درباره «کنترل مصارف جاری» یا «پایداری مالی بودجه»، ناگزیر باید جایگاه صندوقهای بازنشستگی و تکالیف مرتبط با آنها را بهعنوان یکی از محورهای اصلی هزینهای در نظر بگیرد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟