آخرین گزارش مرکز آمار ایران از وضعیت تورم در دیماه ۱۴۰۴ نشان میدهد فشارهای قیمتی بار دیگر در سطحی بالاتر از ماههای قبل تثبیت شدهاند؛ بهگونهای که شاخص قیمت مصرفکننده، تورم نقطهبهنقطه و تورم ماهانه همزمان افزایش یافته و شکاف تورمی میان دهکهای هزینهای نیز عمیقتر شده است. بررسی اجزای این گزارش، تصویری روشن از تداوم نااطمینانی قیمتی و انتقال فشار تورم به سبد معیشت خانوارها ارائه میدهد.
افزایش معنادار شاخص قیمت؛ نشانهای از تشدید فشارهای تورمی
بر اساس دادههای رسمی مرکز آمار ایران، شاخص قیمت مصرفکننده خانوارهای کشور در دیماه ۱۴۰۴ به عدد ۴۶۹.۴ رسیده است. این شاخص نسبت به ماه قبل ۷.۹ درصد افزایش یافته که از منظر تورم ماهانه، یکی از بالاترین سطوح ثبتشده در ماههای اخیر محسوب میشود. همچنین شاخص قیمت نسبت به ماه مشابه سال قبل ۶۰.۰ درصد رشد داشته و در مقیاس دوازدهماهه منتهی به دیماه، افزایش ۴۴.۶ درصدی را ثبت کرده است.
افزایش همزمان شاخص قیمت در هر سه مقیاس ماهانه، نقطهبهنقطه و سالانه، حاکی از آن است که تورم نهتنها پدیدهای گذرا یا ناشی از شوکهای مقطعی نیست، بلکه به یک روند پایدار در ساختار قیمتها تبدیل شده است. رشد نزدیک به ۸ درصدی شاخص قیمت در یک ماه، بهویژه در شرایطی که سطح عمومی قیمتها پیشاپیش در ارتفاع بالایی قرار دارد، بیانگر تشدید شتاب تورمی است.
زمانی که شاخص قیمت با چنین سرعتی افزایش مییابد، آثار آن مستقیماً بر قدرت خرید خانوارها منعکس میشود. بهعبارت دیگر، حتی در صورت ثبات درآمد اسمی، خانوارها با کاهش واقعی توان مصرفی مواجه میشوند؛ وضعیتی که بهویژه برای دهکهای پایین درآمدی، تبعات معیشتی جدی به همراه دارد. البته دولت سعی کرده است با درنظر گرفتن بستههای معیشتی و رفاهی خود در قالب کالابرگ و سایر اشکال حمایتی دیگر، از این موضوع بکاهد اما به هر نحو، نمیتوان روند صعودی نرخ تورم را درنظر نگرفت.
وضعیت تورم نقطهبهنقطه و تورم ماهانه دی ماه ۱۴۰۴
تورم نقطهبهنقطه خانوارهای کشور در دیماه ۱۴۰۴ به ۶۰.۰ درصد رسیده است. این شاخص نشان میدهد خانوارها بهطور متوسط برای خرید یک مجموعه کالا و خدمات یکسان، نسبت به دیماه ۱۴۰۳، ۶۰ درصد هزینه بیشتری پرداخت کردهاند. نکته قابل توجه آن است که تورم نقطهبهنقطه در مقایسه با ماه قبل ۷.۴ واحد درصد افزایش یافته؛ افزایشی که از شتابگیری روند رشد قیمتها حکایت دارد.
تورم نقطهبهنقطه معمولاً بهعنوان یکی از شاخصهای حساس به تغییرات انتظارات تورمی شناخته میشود. افزایش قابلتوجه این شاخص میتواند بیانگر انتقال شوکهای قیمتی به سطح انتظارات عمومی باشد؛ بهویژه زمانی که همزمان با رشد تورم ماهانه رخ میدهد. در چنین شرایطی، رفتار مصرفکنندگان و بنگاهها نیز متأثر از انتظار تداوم افزایش قیمتها تغییر میکند و این خود میتواند به بازتولید تورم منجر شود.
در همین حال، تورم ماهانه دیماه ۱۴۰۴ برابر ۷.۹ درصد اعلام شده است. بررسی ترکیب این تورم ماهانه نشان میدهد گروه «خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات» با تورم ۱۳.۷ درصدی نقش اصلی را در افزایش سطح عمومی قیمتها ایفا کردهاند، در حالی که تورم ماهانه گروه «کالاهای غیرخوراکی و خدمات» ۴.۴ درصد بوده است.
این اختلاف معنادار میان تورم خوراکیها و غیرخوراکیها، از منظر رفاهی اهمیت بالایی دارد. خوراکیها سهم بالاتری از سبد مصرفی دهکهای پایین درآمدی را تشکیل میدهند؛ بنابراین افزایش شدید قیمت این گروه، فشار تورمی نامتناسبی را بر خانوارهای کمدرآمد وارد میکند. به بیان دیگر، حتی اگر نرخ تورم کل برای همه دهکها یکسان به نظر برسد، ترکیب تورم میتواند نابرابری در اثرگذاری آن را تشدید کند.
روایت رسمی مرکز آمار از آخرین نرخ تورم سالانه و شکاف دهکها
طبق گزارش منتشر شده، نرخ تورم سالانه خانوارهای کشور در دیماه ۱۴۰۴ به ۴۴.۶ درصد رسیده است. این شاخص نسبت به ماه قبل ۲.۴ واحد درصد افزایش یافته و نشان میدهد میانگین سطح قیمتها در یک سال منتهی به دیماه، تقریباً ۴۵ درصد بالاتر از دوره مشابه سال قبل قرار گرفته است.
تورم سالانه معمولاً بهعنوان شاخصی برای ارزیابی روند کلی و میانمدت تورم مورد استفاده قرار میگیرد. افزایش این نرخ بیانگر آن است که حتی با وجود نوسانات ماهانه، مسیر کلی تورم همچنان صعودی باقی مانده و مهار آن نیازمند سیاستهای مؤثرتر و پایدارتر است.
در کنار این شاخص، بررسی تغییرات تورم در دهکهای هزینهای تصویر دقیقتری از توزیع فشار تورمی ارائه میدهد. بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، دامنه نرخ تورم سالانه در دیماه ۱۴۰۴ از ۴۳.۵ درصد برای دهک دهم تا ۴۶.۸ درصد برای دهک دوم متغیر بوده است. به این ترتیب، فاصله تورمی دهکها به ۳.۳ واحد درصد رسیده که نسبت به ماه قبل ۰.۸ واحد درصد افزایش نشان میدهد.
افزایش فاصله تورمی میان دهکها بیانگر آن است که تورم بهصورت نامتقارن بر گروههای مختلف درآمدی اثر گذاشته است. دهکهای پایینتر، بهویژه دهک دوم، تورم بالاتری را تجربه کردهاند؛ موضوعی که با ترکیب تورم ماهانه (بهویژه رشد شدید قیمت خوراکیها) همخوانی دارد. در مقابل، دهک دهم که سهم بیشتری از هزینههای خود را به کالاها و خدمات غیرخوراکی اختصاص میدهد، تورم نسبتاً کمتری را متحمل شده است.
بنظر میرسد تعمیق شکاف تورمی میتواند در میانمدت توام با تبعات اقتصاد سیاسی جدی برای صحنه اقتصاد کشور باشد. این افزایش نابرابری در اثرگذاری تورم، فشار مضاعفی بر معیشت دهکهای پایین وارد میکند و در صورت تداوم، میتواند از آهنگ مصرف خانوارهای کم بضاعت بکاهد.
جمعبندی
مجموع دادههای تورمی دیماه ۱۴۰۴ نشان میدهد اقتصاد ایران با مرحلهای از تورم بالا و شتابدار مواجه است؛ مرحلهای که در آن شاخص قیمت، تورم ماهانه، تورم نقطهبهنقطه و تورم سالانه همزمان در سطوح بالایی قرار دارند. افزایش شدید تورم خوراکیها و تعمیق شکاف تورمی میان دهکها، بیانگر آن است که فشارهای قیمتی بهصورت نامتوازن بر خانوارها توزیع شده و آثار رفاهی تورم تشدید شده است. بر پایه چارچوبهای تحلیلی مورد استفاده در گزارشهای رسمی مرکز آمار ایران، تداوم این وضعیت میتواند انتظارات تورمی را تثبیت کرده و فرآیند مهار تورم را دشوارتر کند. از اینرو، بررسی دقیق اجزای تورم و تمرکز بر گروههای کالایی و دهکی، نقش مهمی در طراحی سیاستهای اقتصادی هدفمند و کاهش آثار اجتماعی تورم ایفا خواهد کرد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟