فرشاد مقیمی، رئیس هیئت عامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو)، اعلام کرد روزانه بیش از ۲ هزار دستگاه خودروی فرسوده در کشور اسقاط می‌شود و جایگزینی وسایل نقلیه فرسوده با نمونه‌های نو، بسته به نوع وسیله نقلیه، می‌تواند مصرف سوخت همان وسیله را دست‌کم ۴۰ تا ۵۰ درصد کاهش دهد. به گفته مقیمی، برنامه هفتم توسعه اسقاط سالانه ۵۰۰ هزار دستگاه را برای وزارت صنعت، معدن و تجارت هدف‌گذاری کرده و اجرای آیین‌نامه جدید از ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ به شتاب گرفتن روند اسقاط کمک کرده است.
ایدرو درباره جایگزینی خودروهای فرسوده چه اعلام کرد؟
فرشاد مقیمی، رئیس هیئت عامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر اعلام کرد که برنامه هفتم توسعه تکلیف اسقاط ۵۰۰ هزار دستگاه خودرو را برای وزارت صنعت، معدن و تجارت پیش‌بینی کرده است.
به گفته او، آیین‌نامه پیشین مربوط به سال ۱۴۰۲ بود، اما تغییر شرایط اقتصادی اجرای طرح اسقاط را با چالش مواجه کرد و تعداد خودروهای اسقاط‌شده در مقطعی به حدود ۳۰۰ دستگاه در روز کاهش یافت.
مقیمی گفت پس از دریافت نظر حدود ۲۰ دستگاه اجرایی، آیین‌نامه جدید تدوین و به تصویب هیئت وزیران رسید و از ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ جایگزین آیین‌نامه قبلی شد. پس از اجرای این آیین‌نامه، روند اسقاط شتاب گرفت و اکنون روزانه بیش از ۲ هزار دستگاه از رده خارج می‌شود.
جزئیات این اظهارات در گزارش منتشرشده از گفت‌وگوی رئیس ایدرو با خبرگزاری مهر به نقل آرمان اقتصادی منتشر شده است.
کاهش ۴۰ تا ۵۰ درصدی مصرف سوخت دقیقاً به چه معناست؟
مهم‌ترین بخش اظهارات رئیس ایدرو مربوط به اثر جایگزینی وسایل نقلیه فرسوده است. مقیمی گفته است با جایگزینی خودروهای فرسوده با خودروهای نو، بسته به نوع وسیله نقلیه، حداقل ۴۰ تا ۵۰ درصد کاهش مصرف سوخت حاصل می‌شود.
این اظهارات فقط خودروهای سواری را در بر نمی‌گیرد و رئیس ایدرو به خودروهای تجاری، مسافری، باری و موتورسیکلت‌ها نیز اشاره کرده است.
| شاخص | آخرین رقم اعلام‌شده | منبع |
|---|---|---|
| هدف اسقاط در برنامه هفتم | ۵۰۰ هزار دستگاه در سال | برنامه هفتم / اظهارات رئیس ایدرو |
| اسقاط روزانه پیش از اصلاح | حدود ۳۰۰ دستگاه | فرشاد مقیمی |
| اسقاط روزانه فعلی | بیش از ۲ هزار دستگاه | فرشاد مقیمی |
| زمان اجرای آیین‌نامه جدید | ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ | فرشاد مقیمی |
| کاهش مصرف پس از جایگزینی | حداقل ۴۰ تا ۵۰ درصد بسته به نوع وسیله | فرشاد مقیمی |
اسقاط روزانه خودروها از ۳۰۰ به بیش از ۲ هزار دستگاه رسیده است
یکی از مهم‌ترین تغییرات قابل اندازه‌گیری، افزایش سرعت خروج خودروهای فرسوده از ناوگان است. طبق اظهارات رئیس ایدرو، نرخ روزانه اسقاط که در مقطعی به حدود ۳۰۰ دستگاه رسیده بود، اکنون از ۲ هزار دستگاه عبور کرده است.
این به معنای افزایش بیش از شش‌برابری آهنگ روزانه اسقاط نسبت به آن مقطع است. با این حال، تبدیل نرخ روزانه فعلی به یک عدد سالانه قطعی صحیح نیست؛ زیرا تعطیلات، ظرفیت مراکز اسقاط، عرضه خودروی جایگزین، تقاضای مالکان و گواهی‌های اسقاط می‌توانند سرعت اجرای طرح را تغییر دهند.
بنابراین ادعای متن قبلی مبنی بر اینکه نرخ فعلی الزاماً به اسقاط «حدود ۷۳۰ هزار دستگاه در سال» منتهی خواهد شد، از نسخه نهایی حذف شده است. ضرب‌کردن ساده ۲ هزار در ۳۶۵ برای یک برنامه اجرایی، پیش‌بینی قابل اتکایی محسوب نمی‌شود.
اسقاط خودرو در سال‌های اخیر چقدر افزایش یافته است؟
روند افزایشی اسقاط تنها محدود به چند هفته اخیر نیست. آمارهای منتشرشده از ایدرو نشان می‌دهد در سال ۱۴۰۳ بیش از ۳۴۹ هزار خودروی فرسوده اسقاط شده بود؛ در حالی که رقم اسقاط در پایان سال ۱۴۰۲ حدود ۷۷ هزار دستگاه اعلام شده بود.
بر این اساس، سال ۱۴۰۳ یکی از دوره‌های مهم بازگشت طرح اسقاط به مقیاس چندصد هزار دستگاهی بود. با این حال، رقم ۳۴۹ هزار دستگاه همچنان پایین‌تر از هدف سالانه ۵۰۰ هزار دستگاهی برنامه هفتم قرار داشت.
| دوره | تعداد اعلام‌شده | توضیح |
|---|---|---|
| سال ۱۴۰۲ | حدود ۷۷ هزار دستگاه | آمار اعلامی ایدرو |
| سال ۱۴۰۳ | بیش از ۳۴۹ هزار دستگاه | رکورد بالاتر از ۳۲۰ هزار دستگاه سال ۱۳۹۳ |
| هدف سالانه برنامه هفتم | ۵۰۰ هزار دستگاه | هدف قانونی |
| وضعیت فعلی شهریور ۱۴۰۵ | بیش از ۲ هزار دستگاه در روز | نرخ جاری اعلام‌شده از سوی رئیس ایدرو |
آیین‌نامه جدید اسقاط خودرو چه چیزی را تغییر داد؟
بر اساس توضیحات مقیمی، آیین‌نامه قبلی اجرای قانون مربوط به سال ۱۴۰۲ بود و تغییر شرایط اقتصاد کلان باعث شده بود سازوکار موجود نتواند روند اسقاط را در سطح مورد انتظار حفظ کند.
در نتیجه، اصلاح آیین‌نامه با مشارکت دستگاه‌های اجرایی در دستور کار قرار گرفت و نسخه جدید از ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ اجرایی شد.
افزایش سرعت اسقاط
مهم‌ترین نتیجه‌ای که ایدرو برای آیین‌نامه جدید اعلام کرده، افزایش نرخ اسقاط از حدود ۳۰۰ دستگاه به بیش از ۲ هزار دستگاه در روز است.
بازنگری در مشوق‌های اقتصادی
یکی از مسائل اصلی طرح اسقاط، اقتصادی بودن تحویل وسیله فرسوده برای مالک است. به همین دلیل ارزش گواهی‌های اسقاط و سازوکارهای مرتبط با آن در اصلاحات اخیر مورد بازنگری قرار گرفته‌اند.
پوشش انواع وسایل نقلیه
برنامه نوسازی فقط مربوط به خودروهای سواری نیست و خودروهای تجاری، باری، مسافری و موتورسیکلت‌های فرسوده نیز بخشی از مسئله نوسازی ناوگان هستند.
هدف ۵۰۰ هزار دستگاهی برنامه هفتم چقدر قابل تحقق است؟
هدف قانونی برنامه هفتم، اسقاط سالانه ۵۰۰ هزار دستگاه خودروی فرسوده است. رسیدن نرخ روزانه اسقاط به بیش از ۲ هزار دستگاه نشانه افزایش ظرفیت اجرای طرح است، اما به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که در پایان سال دقیقاً ۵۰۰ هزار یا بیشتر خودرو اسقاط شود.
تجربه سال‌های گذشته نیز نشان می‌دهد عملکرد سالانه می‌تواند با هدف قانونی فاصله داشته باشد. برای مثال، آمار رسمی اعلام‌شده برای سال ۱۴۰۳ حدود ۳۴۹ هزار دستگاه بود؛ رقمی که نسبت به سال قبل جهش بزرگی محسوب می‌شد اما همچنان به هدف ۵۰۰ هزار دستگاه نرسید.
تداوم نرخ فعلی به چند عامل وابسته است:
تقاضای مالکان خودروهای فرسوده
ارزش اقتصادی تحویل خودرو باید برای مالک به اندازه کافی جذاب باشد تا خروج خودرو از ناوگان به تعویق نیفتد.
دسترسی به خودروی جایگزین
در طرح‌های جایگزینی، ظرفیت تولید و عرضه خودروهای جدید مستقیماً بر سرعت نوسازی ناوگان اثر دارد.
ظرفیت مراکز اسقاط
افزایش تقاضا بدون افزایش ظرفیت عملیاتی مراکز می‌تواند گلوگاه جدیدی در اجرای برنامه ایجاد کند.
بازار گواهی اسقاط
نحوه مصرف، قیمت‌گذاری و تقاضا برای گواهی اسقاط یکی از متغیرهای تعیین‌کننده در اقتصاد این طرح است.
تفاوت «اسقاط خودرو» و «جایگزینی خودرو فرسوده» چیست؟
این دو مفهوم در پوشش خبری گاهی به جای یکدیگر استفاده می‌شوند، اما دقیقاً یکسان نیستند.
اسقاط به معنای خروج وسیله نقلیه فرسوده از چرخه تردد و طی فرایند قانونی اسقاط است. جایگزینی یک مرحله فراتر می‌رود و وسیله فرسوده با وسیله نقلیه جدیدتر جایگزین می‌شود.
بنابراین وقتی رئیس ایدرو از کاهش ۴۰ تا ۵۰ درصدی مصرف سخن می‌گوید، موضوع اصلی جایگزینی وسیله فرسوده با وسیله نو است، نه صرفاً معدوم‌کردن یک خودرو.
آیا همه خودروهای جایگزین‌شده دقیقاً ۵۰ درصد کمتر سوخت مصرف می‌کنند؟
خیر. خود مقیمی نیز رقم ثابتی برای همه وسایل نقلیه اعلام نکرده است. عبارت مورد استفاده او «بسته به نوع وسیله نقلیه» و کاهش حداقل ۴۰ تا ۵۰ درصدی مصرف بوده است.
میزان صرفه‌جویی یک خودروی سواری قدیمی با یک کامیون، اتوبوس یا موتورسیکلت فرسوده یکسان نیست. سن وسیله، فناوری موتور، پیمایش سالانه، نوع سوخت و مشخصات وسیله جایگزین در نتیجه نهایی اثر دارند.
به همین دلیل، تا زمانی که ایدرو یا دستگاه مسئول جدول تفکیکی مصرف قبل و بعد از جایگزینی را منتشر نکرده باشد، نباید رقم ۵۰ درصد را به همه خودروها تعمیم داد.
اسقاط خودروهای فرسوده چه اثری بر صنعت خودرو دارد؟
برای صنعت خودرو، افزایش اسقاط فقط خروج وسایل قدیمی از خیابان نیست. اگر بخش مهمی از این خودروها از مسیر طرح جایگزینی خارج شوند، تقاضای مشخصی برای خودروی نو ایجاد می‌شود.
این مسئله از یک سو می‌تواند بازار جایگزینی را برای خودروسازان گسترش دهد و از سوی دیگر، ظرفیت تولید و تحویل خودروی جدید را به یکی از محدودیت‌های برنامه تبدیل کند.
در نتیجه، موفقیت طرح ۵۰۰ هزار دستگاهی را باید هم از سمت «توان اسقاط» و هم از سمت «توان جایگزینی» ارزیابی کرد. افزایش ظرفیت فقط در یکی از این دو سمت برای ایجاد یک چرخه پایدار کافی نیست.
پرسش‌های پرتکرار درباره اسقاط خودروهای فرسوده
روزانه چند خودروی فرسوده در ایران اسقاط می‌شود؟
طبق تازه‌ترین اظهارات فرشاد مقیمی، رئیس هیئت عامل ایدرو، در شهریور ۱۴۰۵ روزانه بیش از ۲ هزار دستگاه خودرو اسقاط می‌شود.
هدف برنامه هفتم برای اسقاط خودرو چقدر است؟
هدف اعلام‌شده در برنامه هفتم توسعه، اسقاط سالانه ۵۰۰ هزار دستگاه خودروی فرسوده است.
جایگزینی خودرو فرسوده چقدر مصرف سوخت را کاهش می‌دهد؟
رئیس ایدرو اعلام کرده است بسته به نوع وسیله نقلیه، جایگزینی وسیله فرسوده با نمونه نو می‌تواند مصرف سوخت را ۴۰ تا ۵۰ درصد کاهش دهد. این رقم نباید به کاهش مصرف کل سوخت کشور تعبیر شود.
آیین‌نامه جدید اسقاط خودرو از چه زمانی اجرا شد؟
طبق اعلام رئیس ایدرو، آیین‌نامه جدید از ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ جایگزین آیین‌نامه قبلی شده است.
آیا طرح اسقاط فقط شامل خودروهای سواری است؟
خیر. در اظهارات رئیس ایدرو به خودروهای سواری، تجاری، مسافری، باری و موتورسیکلت‌ها اشاره شده است.
آیا رسیدن به اسقاط ۵۰۰ هزار خودرو در سال قطعی است؟
خیر. این عدد هدف برنامه هفتم است. نرخ فعلی اسقاط افزایش یافته، اما تحقق هدف سالانه به استمرار اجرای طرح، ظرفیت مراکز اسقاط، مشوق‌های اقتصادی و امکان جایگزینی خودرو بستگی دارد.
جمع‌بندی؛ اسقاط خودرو شتاب گرفته اما معیار اصلی، تداوم جایگزینی است
تازه‌ترین آمار ایدرو نشان می‌دهد روند اسقاط خودروهای فرسوده نسبت به دوره‌ای که روزانه حدود ۳۰۰ دستگاه از ناوگان خارج می‌شد، به شکل محسوسی سرعت گرفته و اکنون از ۲ هزار دستگاه در روز عبور کرده است.
در کنار این آمار، ادعای کاهش ۴۰ تا ۵۰ درصدی مصرف پس از جایگزینی، یکی از مهم‌ترین دلایل اقتصادی نوسازی ناوگان است؛ با این توضیح ضروری که این درصد به مصرف وسیله نقلیه جایگزین‌شده مربوط می‌شود و بسته به نوع وسیله متفاوت است.
مرحله بعدی برای ارزیابی موفقیت طرح روشن است: باید دید نرخ فعلی اسقاط تا پایان سال حفظ می‌شود یا نه، چند دستگاه واقعاً با خودروهای نو جایگزین می‌شوند و عملکرد نهایی تا چه اندازه به هدف سالانه ۵۰۰ هزار دستگاه نزدیک خواهد شد.
منابع
گفت‌وگوی فرشاد مقیمی، رئیس هیئت عامل ایدرو
گزارش مهر درباره اسقاط روزانه بیش از ۲ هزار خودرو و کاهش ۴۰ تا ۵۰ درصدی مصرف پس از جایگزینی
آمار عملکرد اسقاط خودرو
آمار اسقاط حدود ۳۵۰ هزار دستگاه و هدف ۵۰۰ هزار دستگاهی برنامه هفتم
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟